Provence, w oksytańskiej francuskim Provença wywodząca się z łacińskiej provincia – prowincja. Region historyczny i kulturowy, byłe niepodległe państwo i była prowincja związana z Francją. Zniknęla z mapy podczas Rewolucji Francuskiej, obecnie w dużej mierze w przetworzonej formie stanowi region Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże (Provence-Alpes-Côte d’azur).
Prowansja kojarzy nam się z różowym winem, polami l;awendy i Lazurowym Wybrzeżem. Ma bogatą historię winiarską, sięgającą czasów starożytnych Greków.
Mało kto wie, że Prowansja może poszczycić się tytułem najstarszego regionu winiarskiego we Francji. Już w VI wieku p.n.e. greccy osadnicy z Marsylii (wówczas Massalii) założyli tu pierwsze winnice, dając początek długiej i bogatej tradycji winiarskiej. Przez wieki wina miały charakter lokalny, jednak to dopiero w XX wieku region zyskał światową sławę dzięki swoim wyjątkowym winom różowym.
Prowansalskie rosé, o subtelnym łososiowym kolorze, stały się synonimem letniego relaksu i wyrafinowanego stylu życia na Riwierze Francuskiej. ŚwieżeI, wytrawne o aromatach truskawek, czerwonych porzeczek i grejpfruta, często z nutami tutejszej formacji roślinnej zwanej garrigue. Prowansalskie rosé są uważane za jedne z najlepszych na świecie i stanowią inspirację dla producentów różowych win na całym świecie.
Odmiany winorośli Prowansji
Choć różowe wina Prowansji królują w lokalnej produkcji, region ma do zaoferowania znacznie więcej. Różnorodność uprawianych tu szczepów pozwala na tworzenie win o odmiennym charakterze i przeznaczeniu.
Odmiany czerwone
- Grenache: Jeden z filarów regionu, nadaje winom owocowy charakter i miękkość.
- Cinsault: Ceniony za swoją lekkość i delikatne aromaty, szczególnie w różach.
- Syrah: Wnosi do kupaży pikantność, strukturę i ciemne owocowe nuty.
- Mourvèdre: Król apelacji Bandol, daje wina o mocnej strukturze, taninach i potencjale do starzenia, z aromatami czarnych owoców, lukrecji i skóry. W różach dodaje złożoności.
- Carignan: Tradycyjny szczep regionu, dodaje ciała i owocowości.
- Tibouren: Lokalna odmiana, szczególnie ceniona w różowych winach za swoje unikalne aromaty.
Odmiany białe:
- Rolle (Vermentino): Daje świeże, aromatyczne wina z nutami ziół i cytrusów.
- Clairette: Wnosi do białych win elegancję i kwiatowe aromaty.
- Ugni Blanc: Często używany w kupażach, dodaje kwasowości.
- Sémillon: Może wnosić bogactwo i nuty miodowe.
- Cabernet Sauvignon: Choć nie jest tradycyjnym szczepem Prowansji, bywa używany w nowych apelacjach IGP, dodając struktury do czerwonych kupaży.
Apelacje prowansalskie
- Côtes de Provence: Największa apelacja regionu, odpowiadająca za około 75% produkcji. Słynie przede wszystkim z Côtes de Provence rosé, ale także trochę białych win do wczesnego spożycia. produkuje się tu także czerwone (często lżejsze, owocowo-ziołowe, przeznaczone do młodego picia) i białe wina.
- Coteaux d’Aix-en-Provence: Druga co do wielkości apelacja, również koncentrująca się na produkcji win różowych oraz czerwonych o owocowym charakterze.
- Bandol: Najbardziej prestiżowa apelacj Prowansji, szczególnie jeśli chodzi o wina czerwone i różowe , głównie z mourvèdre. Czerwony Bandol musi zawierać co najmniej 50% tej odmiany, dzięki czemu zyskuje bogatą strukturę, wysokie taniny i zdolność do długiego starzenia, rozwijając aromaty czarnych owoców, lukrecji i skóry. Różowe z Bandol są również bardziej złożone i strukturalne niż te z innych części Prowansji.
- Cassis: Niewielka, malowniczo położona nad morzem apelacja, słynąca przede wszystkim z aromatycznych białych win, powstających głównie z marsanne i clairette, idealnie komponujących się z owocami morza.
- Bellet i Palette: Dwie mniejsze, rzadziej spotykane apelacje. Bellet, położona w okolicach Nicei, produkuje różnorodne wina, w tym ciekawe białe z lokalnych odmian. Palette, mikroapelacja w pobliżu Aix-en-Provence, znana jest z unikalnych, często utlenionych win.
Warto również wspomnieć o Cru Classé de Provence. Jest to specjalna klasyfikacja jakości dla różowych win z Prowansji, przyznana w 1955 roku zaledwie 18 posiadłościom, co podkreśla ich wyjątkowy status i jakość.
Tradycja winiarska Prowansji :
wina różowe
Ponad 90% win produkowanych w Prowansji to wina różowe. To kolebka radosnego i świeżego wina, które czerpie całe swoje bogactwo ze słońca i hojnego terroir. Różowe wina prowansalskie to esencja lata zamknięta w butelce. Ich blady kolor, od łososiowego po niemal przezroczysty, zapowiada lekkość i świeżość. W aromacie dominują nuty świeżych owoców – truskawek, malin, czerwonych porzeczek – często wzbogacone cytrusowymi akcentami grejpfruta i subtelnymi ziołowymi niuansami. Na podniebieniu są wytrawne, rześkie i niezwykle pijalne. Najlepiej smakują młode i dobrze schłodzone, stanowiąc idealny aperitif lub towarzystwo lekkich letnich dań.
Czerwone wina prowansalskie prezentują większą różnorodność. Te z północnej części regionu i apelacji Côtes de Provence często są lżejsze, z dominacją owocowych i ziołowych aromatów, przeznaczone do picia w młodości.
Czerwone Bandol to zupełnie inna kategoria wina – mocne, taniczne, wymagające czasu, by złagodnieć i ujawnić swoją złożoność nut czarnych owoców, lukrecji i skóry. To wino doskonale komponuje się z bogatymi daniami mięsnymi, takimi jak jagnięcina z prowansalskimi ziołami.
Białe wina z Prowansji, choć mniej popularne, potrafią zaskoczyć swoją intensywnością i aromatycznością. Przykładem jest Cassis blanc, które zachwyca kwiatowo-owocowymi nutami i orzeźwiającą kwasowością, idealnie pasując do świeżych owoców morza, tak popularnych w lokalnej kuchni.
Prowansalskie wina doskonale odzwierciedlają charakter regionu i jego kuchni. Ich lekkość i świeżość idealnie komponują się z śródziemnomorskimi smakami – oliwą z oliwek, świeżymi ziołami, warzywami i owocami morza i oczywiście z zupą rybną aromatyczną bouillabaisse.
Prowansja to nie tylko wino, to styl życia. To słońce, morze, lawenda i smak lata w każdym kieliszku.
Most w Awinionie
Region w południowo-wschodniej Francji, znany z dobrych czerwonych i białych win, a przede wszystkim z produkcji różowych, najlepszych do spożycia na miejscu. Prowansja ciągnie się od Camarque,przez Lazurowe Wybrzeże aż do Nicei. Niektórzy twierdzą, że tylko bliskość bogatych w turystów kurortów Lazurowego Wybrzeża, uzasadnia niechęć tutejszych winiarzy do intensywniejszej pracy nad swoimi winami. Dotyczy to przede wszystkim nieśmiertelnego w tym regionie rosé. Rozwój technologii wytwarzania wina oraz wymiana miejscowych szczepów na Cabernet Sauvignon, Syrah i Mourvedre spowodowały, że prowansalskie wina zaczynają zyskiwać na smaku i świeżości. Postęp jest znaczący, a niektóre czerwone wina, zwłaszcza pochodzące z Coteaux d\’Aix-en-Provence, w smaku przypominają wina z Bordeaux. Większość win z Prowansji nie widuje dębowej czy orzechowej beczki, a brak kwasowości uniemozliwia ich dłuższe przechowywanie. Stabilny klimat powoduje, że w poszczególnych latach wina nie wykazują takiego zróżnicowania jak np. w Bordeaux, ale ceny są stosunkowo wysokie z uwagi na wysokie ceny gruntów. W klasie AC Prowansja dysponuje takimi winami jak: Côtes de Provence, Coteaux d\’Aix-en-Provence, Bandol, Bellet, Cassis, Palette.
COTES DE PROVENCE
Młode AC powstałe zaledwie w 1977 roku. Produkuje się tu wina w prowansalskim stylu, wina nieco lepsze niż popularne, o smaku malin, truskawek, wiśni a nawet czarnych porzeczek. Te, które dojrzewają w beczce mają lekki posmak śliwek i wanilii i mogą przetrwać kilka lat.
COTEAUX D\’AIX-EN-PROVENCE
Dzięki nowym technologiom, stosowaniu szczepów Cabernet Sauvignon i Syrah, nierdzewnej stali i dębu, notują największą poprawę jakości. W Coteaux d\’Aix-en-Provence les Baux w Domaine de Trévallon powstaje najbardziej niezwykłe wino ostatniej deka-dy, z trudem zaakceptowane przez konserwatywnych winiarzy francuskich. Jest to mieszanka Cabernet Sauvignon i Syrah, szczepów z dwóch odległych od siebie regionów: Bordeaux i Doliny Rodanu. Ciekawe, że mieszanka ta od dawna z powodzeniem stosowana jest w Australii. Wino to ma głęboki, soczysty, śliwkowy , delikatny smak, jest dobrze zbudowane i jak na wina prowansalskie może długo leżakować. Jest, niestety, drogie.
BANDOL
Najlepsze AC win czerwonych w Prowansji, bardziej chyba znane jest z plaż dla nudystów i festiwali artystycznych. Wino to osiąga swą jakość mimo, że nie zawiera wcale Cabernet. Dojrzewające przez ponad półtora roku w dębowej beczce wino wytwarza się z tradycyjnych tu gron Mourvedre, Grenache, Syrah, i innych. Ma zapach prowansalskich ziół a nawet tytoniu. Dojrzewa 5 do 10 lat.
BELLET
Leży w pobliżu Nicei, stąd większość tych win spożywają na miejscu turyści na Riwierze, Wino czerwone ma posmak wiśni, czasem z nutą wanilii. Dekret o AOC Bellet autoryzuje wsród win białych Le Rolle, typową odmianę nicejską – 80-90% AOC i Chardonnay. Wśród czerwonych podstawą apelacji jest Folle Noire, nazwana tak pewnie ze względu na jej kapryśną wydajność w porównaniu z innymi odmianami (folle znaczy szalona, obłąkana). Braquet, jedna z najstarszych rodzimych odmian, a także Grenache i Cinsault. Cała apelacja ma zaledwie 50 hektarów winnic. Leży w departamencie Alpes-Maritimes, całkowicie w okolicach Nicei, na wysokości 200-300 metrów. Doskonale nasłoneczniona (2700 godzin rocznie), z deszczami średnio 838 mm rocznie. Charakter klimatyczny, położenie doliny (mimo wiatrów: mistral i tramontane) pozwala na wytwarzanie świeżych i eleganckich win, szczególnie białych i rosé. Dobre warunki glebowe, stabilizacja gruntu poprzez tworzenie tzw. Restanques (budowane przez winiarzy długie tarasy z kamieni), stwarza warunki do pełnego dojrzewania winogron.
PALETTE
Maleńka 15 hektarowa AC, produkuje wina z tradycyjnych tu winogron. Leżakują one przez 3 lata w orzechowych beczkach, dając lekkie, średniej gęstości trunki.
CASSIS
Najlepsze jest białe wino z tego AC, świeże, o owocowym aromacie. Produkuje się je z winogron Ugni Blanc, Clairette i Marsanne. Cassis jest także najpiękniejszym, obok St-Tropez, kąpieliskiem Lazurowego Wybrzeża. Wycieczki długimi, wąskimi i głębokimi zatokamii typu fiordowego, zwanymi, są ulubioną formą spędzania wolnego czasu przez przebywających tu tutystów. Wina tutejsze doskonale smakują z aromatycznymi potrawami przyprawionymi prowansalskimi ziołami, z kozim serem lub kurczakiem z czosnkiem. Wszystkie pije się w stosunkowo niskiej temperaturze: białe i rosé 7-10 stopni, czerwone 9-14 stopni. Winnice Cassis przed filokserą obejmowały obszar około 500 hektarów. Dziś obszar Cassis , od 1936 roku AOC Cassis, ma powierzchnię zaledwie 175 hektarów, czyli dosyć mało. Stąd wina te są nieobecne na większości rynków, szczególnie na polskim. Miasto i winnice położone są około 20 kilometrów na wschód od Marsylii. Win białych produkuje się tu około 70%, różowych około23% i około 7% win czerwonych. W AOC Cassis wśród win białych przeważa Ugni Blanc (pochodzenie włoskie – Trebbiano, odmiana niezbyt aromatyczna, neutralna, bardzo wydajna, stąd pewnie we Francji jest podstawowym surowcem do destylacji – Cognac i Armagnac)- około 45%, Clairette (pochodzenie – południowa Francja) – 12-14%, Marsanne (pochodzenie – Dolina Rodanu) – około 38%. Uprawia się także pewne ilości Bourboulenc, tutaj nazywanej Doucillon (póżno dojrzewająca odmiana, rustykalna, dość wydajna, o ładnej sukni, solidna) oraz Sauvignon Blanc. Wina Cassis uważane są za najlepsze do słynnej prowansalskiej rybnej zupy bouillabaisse. Wśród odmian czerwonych jest Grenache (podstawowe czerwone wino tej apelacji, bardzo wrażliwe na choroby, rubinowe, dość aromatyczne, giętkie, okrągłe, pikantne i bogate w alkohol) Cinsault (ta odmiana póżniej dojrzewa, jest wydajna, łagodna i szlachetna, wina z niej są rasowe, przyjemnie perfumowane, o intensywnym oięknym kolorze) i Mourvedre (podstawowe wina sprzed filoksery, dodana do Cinsault i Grenache, wnosi do wina dobrą strukturę i zwiększa potencjał starzenia).