Friuli-Wenecja Julijska, obok Południowego Tyrolu, to z pewnością najlepszy region Włoch pod względem produkcji białych win najwyższej jakości. Niektórzy krytycy i wielu miłośników wina uważa go nawet za jeden z najlepszych na świecie. Nie należy zapominać, że z tego regionu na północnym wschodzie kraju pochodzą również znakomite wina czerwone. Friuli-Wenecja Julijska, przez miłośników wina i ekspertów nazywana po prostu Friuli, jest bez wątpienia jednym z najwspanialszych regionów produkcji białych win w Europie. Wynika to z idealnego położenia w północno-wschodniej części Włoch, graniczącego z Wenecją Euganejską od zachodu, Słowenią od wschodu i Austrią od północy. To, że region ten jest tak ceniony za wysokiej klasy białe wina, zawdzięcza nie tylko glebie, ale przede wszystkim klimatowi. Łagodne prądy morskie i śródziemnomorskie spotykają się tu z zimnymi prądami powietrza znad pobliskich Alp, a ta zachwycająca gra zapewnia winogronom odpowiednią dojrzałość, a jednocześnie żywą, świeżą strukturę kwasową. Friuli to również jeden z tych regionów, które od samego początku stawiają na jakość. Friuli przeżyło wielki impuls, gdy Mario Schiopetto, dziś jedna z ikon regionu, wprowadził fermentację w kontrolowanej temperaturze w latach 60. XX wieku. W Friuli uprawia się winorośl na powierzchni prawie 20 000 hektarów, z których niewątpliwie pochodzą najlepsze białe wina Włoch, obok tych z Alto Adige. Najlepsze wina pochodzą z podregionów Collio i Colli Orientali, ale inne gminy, takie jak Akwileja i Isonzo, również je dogoniły. Największym podregionem jest Grave del Friuli, oferujący tańsze, ale często mniej charakterystyczne wina. Jedną z najważniejszych odmian białych win jest rodzima odmiana Friulano, dawniej sprzedawana jako Tocai Friulano. W sporze prawnym między Węgrami a UE wyjaśniono jednak, że nazwa Tocai jest zbyt podobna do słynnych słodkich win z Tokaij, więc zrezygnowano z dodania tej nazwy dla Friuli. Międzynarodowe odmiany również zyskały tu przyczółek i dostarczają wyjątkowych win. Oprócz Chardonnay i Sauvignon Blanc, rośnie tu również Pinot Bianco i Pinot Grigio, które są tu bardziej wyraziste niż w innych częściach Włoch. Fakt, że winiarze dbają o jakość znacznie bardziej niż w innych regionach Włoch, widać również w plonach; cały region Friuli dostarcza jedną z najmniejszych części krajowej produkcji wina, zaledwie 1-1,4 miliona hektolitrów rocznie. Oprócz wina białego, nie można pominąć produkcji wysokiej jakości win czerwonych; Merlot, Cabernet Sauvignon i Pinot Noir, a także te z autochtonicznej odmiany Refosco, dostarczają również wyjątkowych win czerwonych. Friuli było również jednym z zalążków ruchu „win pomarańczowych”, czyli białych win fermentowanych na skórkach, analogicznych do win czerwonych. Josko Gravner i winiarnia Radikon należą do pionierów tego rodzaju wina i dziś cieszą się kultowym statusem wśród miłośników tych trunków. Friuli było i nadal jest…jeden z najpopularniejszych włoskich destylatów z wytłoczyn – grappa. W ten sposób legendarna destylarnia Nonino niemal wywołała rewolucję. Nie tylko dlatego, że grappa została uwolniona od swojego rustykalnego charakteru poprzez staranną destylację, co przekonało nawet najbardziej wymagających koneserów, ale także dlatego, że projekt butelki i etykiety był ekscytująco nowy, wyznaczał standardy i znalazł wielu naśladowców. Dzięki licznym czołowym producentom Friuli jest dziś jednym z najpopularniejszych regionów Włoch.Friuli / Wenecja Julijska
Region Friuli-Venezia Giulia leży w północno-wschodniej części Włoch. Graniczy z Austrią, Słowenią a na samym południu z Adriatykiem. Region jest miejscem produkcji przede wszystkim nowoczesnych, wyróżniających się białych win. Do najlepszych należą te ze strefy DOC Collio Goriziano (Collio) i Colli Orientali del Friuli, obszary przyległe do granicy ze Słowenią. Wymiana powiietrza między Alpami a Adriatykiem stworzyłą znakomite warunki do rozwoju winorośli na tarasowych zboczach zwanych ronchi. Inną unikalną strefą jest DOC Carso na wzgórzach otaczajacych Triest, stolicę regionu. Pozostałę DOC zajmują nieco niższe tereny regionu.
DOCG RAMANDOLO
Ramondolo to jeden z najstarszych regionów winiarskich Friuli, w okolicach Nimis, Sedilis i Tarcento, u podnóża Alp Julijskich. Winnice położone w niezwykle malowniczej okolicy, na stromych wzgórzach uniemożliwiających inny niż ręczny zbiór. Romandolo na liście win papieskich znalazło się już na początku XV wieku, za pontyfikatu Grzegorza XII. Wino wytwarza się z unikalnego, miejscowego klonu Verduzzo Friulano, zwanego właśnie Ramandolo. Jest to białe, deserowe wino, ale nie za słodkie, eleganckie, pachnące i mocne. Dzięki wspaniałej równowadze między kwasowością, słodkością i taninami wino to może być fascynujące. Ma kolor starego złota, bukiet suszonych moreli i kasztanowego miodu. Piękne wino do medytacji przy kominku w jesienne i zimowe wieczory. Miejscowi używają tego wina do friulijskich specjalności takich jak Prosciutto San Daniele, dojrzały ser Montasio, salami Nimis i do wędzonego pstrąga.
DOC COLLI ORIENTALI DEL FRIULI
Obszar około 2300 hektarów winnic, gdzie oprócz odmian światowych uprawia się stare, rodzime winogrona Tocai Friulano, Verduzzo Friulano, Ribolla Gialla, Schioppettino, Pignolo, Tazzelenghe, Refosco dal peduncolo rosso i Picolit.
DOC COLLIO GORIZIANO / COLLIO
Jak prawie wszędzie we Włoszech, wino wytwarza sie tu od niepamiętnych czasów. Grecy nazywali je Adriano. Więcej informacji znależć możemy w żródłach średniowiecznych, które wspominają o winnicach w Veneto, Gorizii i Istrii. Colio zawsze oznaczało wgórza wokół Gorizia. Collio Goriziano oddziela od Colli Orientali tylko granica administracyjna między Udine a Gorizia. Warunki glebowe i klimatyczne niewiele się różnią. Wina także mają zbliżony charakter. Winnice są niezwykle małe. Na prawie dwa tysiące farmerów przypada razem 1374 hektarów winnic. Uprawia się tu m.in. Riesling, Tocai Friulano, Malvasia, Pinot Bianco, Pinot Grigio, Sauvignon Blanc, Traminer, Merlot, Cabernet Franc i Pinot Nero.
APELACJE REGIONALNE
DOCG
Colli Orientali del Friuli Picolit
Ramandolo
DOC
Carso
Colli Orientali del Friuli
Collio Goriziano / Collio
Friuli Annia
Friuli Aquileia
Friuli Grave
Friuli Isonzo
Friuli Latisana
Lison-Pramaggiore
IGT
Alto Livenza
Delle Venezie
Venezia Giulia
