Rioja jest odpowiednikiem francuskiego Bordeaux czy Burgundii. Niewątpliwie winiarze bordoscy mają niemały udział w sławie win tego regionu. Gdy w 1864 roku filoksera przywleczona do Francji z Ameryki doprowadziła do ruiny większość winnic francuskich w tym i najbardziej renomowanych winnic w Bordeaux, wielu zdesperowanych winiarzy przeniosło się właśnie do Rioja. Wrócili do siebie mniej więcej po 4 dekadach, na początku XX wieku, gdy odnowiono większość winnic, szczepiąc rodzimą winorośl na odpornych na własną mszycę podkładkach amerykańskich. Pozostawili jednak i zaszczepili francuskie metody i idee robienia doskonałych win. Barriques, 225 litrowe dębowe beczki do dojrzewania wina, czasami i dziś nazywane bywają barricas bordelesas.
Wina w tym regionie produkuje się już od czasów rzymskich, największy rozwój winiarstwa następuje jednak od wieku XV. Winnice powstawały tu głównie wokół dużej liczby klasztorów fundowanych do obsługi licznych pielgrzymów udających się do Santiago de Compostella. Pierwsze prawo winiarskie pochodzi właśnie z tego okresu. Rioja była pierwszym hiszpańskim regionem, który otrzymał Denominacion de Origen (DO). Był to rok 1926. Consejo Regulador określił wtedy granice regionu, dozwolone odmiany winorośli, maksymalną wydajność, dozwolony poziom alkoholu itd. W 1991 otrzymał wyższą kategorię DOC (Denominacion de Origen Calificada) i znowu Rioja była regionem, który po raz pierwszy sklasyfikowano w tej nowej kategorii.
W apelacji Rioja obowiązuje tez bardzo ścisły podział win ze względu na długość starzenia (czas ten liczymy zawsze od 1 października roku zbiorów).
oven – wina młode, nie poddane procesowi starzenia w beczce, butelkowane w pierwszym lub drugim roku po zbiorach.
Crianza – wina, które leżakują minimum 2 lata, starzone w dębowych beczkach przez przynajmniej rok dla win czerwonych lub pół roku dla win białych, a resztę czasu w butelkach.
Reserva – wina leżakujące minimum 3 lata, starzone przynajmniej rok w beczkach dębowych oraz 2 lata w butelkach (dla win czerwonych); dla win białych: 2 lata ogółem (6 miesięcy beczki i 18 miesięcy w butelce).
Gran Reserva – wina leżakujące co najmniej 5 lat, starzone minimum 2 lata w dębowych beczkach i 3 lata w butelkach (dla win czerwonych) lub łącznie 4 lata dla win białych (w tym minimum pół roku w beczkach).
SUBREGIONY
RIOJA ALTA
Najwyżej położona, o najwyższych opadach deszczu. Mniejsze nasłonecznienie w tym regionie powoduje, że tutejsze wina mają wyższą kwasowość i nieco mniej ciała. Mają więc nieco więcej owocowej świeżości i co najważniejsze, największy potencjał starzenia w regionie. Faworyzowaną odmianą jest tu Tempranillo. Najlepsze, klasyczne wina produkuje się w Rioja Alta i Rioja Alavesa. Wina z obu regionów różnią się bardziej stylem niż jakością.
RIOJA ALAVESA
Położona jest nieco niżej i ma nieco mniejszą ilość opadów. W porównaniu z Rioja Alta ma jednak lepszą, cieplejszą, południową wystawę swych winnic. Wina są więc bardziej aromatyczne, o mniejszej kwasowości, nieco wyższym poziomie alkoholu, mniej kwaskowate, bardziej miękkie i szybciej dojrzewające niż te z Rioja Alta.
RIOJA BAJA (od 1918 r. Rioja )riental)
Najniżej położona, o małych opadach, o najwyższej temperaturze lata. Produkuje się tu najbardziej pospolite wina w regionie, o wysokim poziomie alkoholu. Najbardziej rozpowszechnioną, uprawianą tu odmianą jest Garnacha (Grenache), dojrzewająca póżniej niż Tempranillo, a więc najodpowiedniejsza dla tego regionu.
Alta i Alavesa cechują piękne długie wiosny i jesienie. Winnice położone są na wysokości mniej więcej 270-450 metrów n.p.m. W DOC Rioja dopuszczono do uprawy 4 odmiany czerwone i 3 białe. Najszerzej uprawia się tu, oczywiście, Tempranillo. Ma grubą, bardzo ciemną skórkę, dosyć łagodną kwasowość, przyjemny aromat. Ograniczone, niskie zbiory i nie nawadniane winnice stwarzają warunki do koncentracji koloru, zapachu i smaku. Od północnego-zachodu cały region chroniony jest przed atlantyckimi opadami przez góry Sierra de Cantabria. Czerwone wina zwykle charakteryzowane są okresem ich starzenia w beczce i w butelce, a określenia z tym związane mają oficjalny charakter. Oczywiście, określenia te mają jedynie związek z długością starzenia wina w dębie i w butelce, a nie z ich jakością. Tak więc Crianza jest winem, które dojrzewa przed jego komercjalizacją minimum 2 lata (przynajmniej 1 rok w beczce i 1 rok w butelce), Reserva – minimum 3 lata (1 rok w beczce i 2 lata w butelce), Gran Reserva – minimum 5 lat (2 lata w beczce i 3 lata w butelce). Znowu jest to tylko minimalny wymóg formalny, najlepsze wina starzeją się w dębie, często i w butelkach znacznie dłużej. Starzenie ma miejsce w przewidzianych prawem barrica bordelesa (czyli w bordoskich 225 litrowych barriques). Większość czerwonych win starzonych jest w amerykańskim dębie, który nadaje im charakterystyczną miękkość i zapach wanilii. Określenia te dotyczą również innych win hiszpańskich.
Rioja
Rioja to miejsce, w którym większość ludzi zaczyna swoją przygodę z hiszpańskim winem, i nie bez powodu. To najsłynniejszy region winiarski kraju, pierwszy, który otrzymał status DOCa (1991), i miejsce, w którym tradycja winiarska sięga wieków wstecz. Choć współczesny styl Rioja wiele zawdzięcza francuskim winiarzom, którzy przekroczyli Pireneje podczas kryzysu filoksery w latach 60. XIX wieku, przywożąc ze sobą 225-litrowe dębowe beczki barrica, które definiują podejście regionu do starzenia.
Denominacja obejmuje prawie 66 000 hektarów (163 089 akrów) w trzech wspólnotach autonomicznych (La Rioja, Kraj Basków i Nawarra) i dzieli się na trzy podstrefy o odrębnym charakterze. Rioja Alta, na zachodnim krańcu, łączy wpływy atlantyckie i kontynentalne na wysokości około 500 metrów (1640 stóp), produkując wina czerwone o najbardziej klasycznej strukturze i nadające się do starzenia. Rioja Alavesa, w baskijskiej prowincji Álava, położona jest na kredowo-gliniastych glebach i charakteryzuje się bardziej aromatycznymi, średnio-wytrawnymi stylami. Rioja Oriental (dawniej Rioja Baja), najcieplejsza i najsuchsza podstrefa na wschodzie, produkuje wina dojrzalsze i pełniejsze, historycznie wykorzystywane jako komponenty kupażu, choć coraz częściej butelkowane osobno.
Dominuje tempranillo (ponad 80% upraw), ale Garnacha, Graciano i Mazuelo (Cariñena) odgrywają ważne role drugoplanowe. Niedawne przejście regionu na butelkowanie z pojedynczych winnic i nowa klasyfikacja „Viñedos Singulares” oznaczają znaczące odejście od tradycyjnego modelu kupażowania w stylu domowym na rzecz ekspresji specyficznej dla danego miejsca. To ewolucja, a nie rewolucja, ale zmienia znaczenie Rioja dla następnego pokolenia.
Rioja Baja to dawna nazwa wschodniego podregionu winiarskiego w Hiszpanii, który od kwietnia 2018 roku oficjalnie nosi nazwę Rioja Oriental
Wino i turystyka winiarska
Wspomnieć o La Rioja to mówić o jej winach, które są siłą napędową społeczeństwa, gospodarki i tradycji. W rzeczywistości, najbardziej emblematycznym i eksportowanym wizerunkiem regionu jest wszystko, co obraca się wokół wina i jego winnic, które są podstawową częścią tego obszaru. Dobry posiłek jest tym lepszy, jeżeli towarzyszy mu dobre wino Rioja.
Większość win z La Rioja powstaje w wyniku połączenia w harmonijny sposób różnych proporcji różnych odmian winogron uprawianych w tym regionie. Winogronem, które jest obecne w winach jest tempranillo, najbardziej cenione spośród wszystkich uprawianych w La Rioja. Inne czerwone odmiany winorośli, które również tu rosną, to Mazuelo, które dostarcza garbników, oraz Graciano, które jest bardzo aromatyczne. Wśród białych winogron wyróżnia się viura, z której produkuje się zdecydowaną większość białych win La Rioja, a także białą garnachę i malvasia.
Międzynarodowy prestiż, jakim cieszą się wina Rioja, jest wynikiem żmudnego procesu produkcyjnego. W zależności od czasu dojrzewania wina, oznaczone są następujące kategorie: młode wina to te, które są w pierwszym lub drugim roku życia, nie przeszły przez dębowe beczki i zachowują swoje cechy świeżości i owocowości; wina crianza są co najmniej w swoim trzecim roku życia i spędziły co najmniej jeden rok w beczce i kilka miesięcy w butelce; wina reserva muszą pochodzić z wyboru najlepszych winogron o doskonałym roczniku, są one w wieku trzech lat, z których co najmniej jeden rok musiał być w beczce; Ostatni i najbardziej ceniony, gran reserva, również należy do bardzo dobrych roczników i musi być co najmniej dwa lata w beczce i trzy lata w butelce.
Turysta może zanurzyć się w winie i jego kulturze w ekscytującej podróży, podczas której będzie mógł skorzystać z kursów degustacyjnych, hoteli winiarskich, muzeów, spacerów po winnicach, spa z terapiami winiarskimi, itp. Faktem jest, że La Rioja dzień po dniu stara się zaoferować miłośnikom wina nowe doświadczenia, choć jej wielki sukces leży w uprzywilejowanym surowcu i dobrej pracy winiarzy z tego obszaru, którzy zmieniają świat wina w sposób na życie.
Winiarzom z Rioja udaje się co roku przyciągać tam tysiące turystów dzięki doskonałej ofercie noclegów i winnic, które prezentują wszelkiego rodzaju zajęcia związane z winem i jego kulturą, jak np. Bodegas Vinícola Real i jej hotel La Casa del Cofrade, mieszczący się w Albelda de Iregua. Znajduje się tam 18 pokoi i trzy piętra, które przypominają styl średniowiecznego klasztoru, gdzie goście mają możliwość zakupu wina w okresie jego starzenia. Obok jadalni, piwnica winna oferuje kursy degustacji win i enologii.
10 minut jazdy samochodem od Logroño, w Estremera, u stóp pasma górskiego Montalvillo, znajduje się Finca de los Arandinos, gdzie winiarnia, hotel, restauracja i spa łączą się w idealnej harmonii. Hotel posiada 14 pokoi, z czego 10 zostało zaprojektowanych przez projektanta mody Davida Delfina. Idealne miejsce, aby cieszyć się wspaniałym doświadczeniem turystyki winiarskiej.
Aby jeszcze bardziej zagłębić się w techniczne, społeczne i kulturalne aspekty uprawy i produkcji wina, najlepiej jest odwiedzić Muzeum Kultury Winiarskiej Dinastía Vivanco w Briones, z kolekcją 3000 korkociągów, mnóstwem eksponatów etnograficznych, archeologicznych i artystycznych, a także winiarnię, centrum dokumentacyjne, sklep i restaurację.
Ze względu na tradycyjny sposób produkcji wina, nierozsądnie byłoby pominąć Muga i López de Heredia, obie w dzielnicy La Estación w Haro. Pierwsza z nich jest jedną z niewielu winnic w Hiszpanii, która posiada bednarza i robotnika beczkowego, który pracuje z dębowym drewnem na potrzeby swoich win. López de Heredia, z drugiej strony, jest teraz w czwartym pokoleniu winiarzy. Jeden z jej obecnych właścicieli, Irakijczyk Zaha Hadid, otrzymał nagrodę Pritzkera za zaprojektowanie przestrzeni zarezerwowanej do degustacji i sprzedaży. Przestrzeń nazwana została La Frasca ze względu na jej kształt karafki.
Nie mniej znamienite są Bodegas Bilbaínas – z tradycją i wspaniałymi winnicami, Martínez Lacuesta, Gómez Cruzado czy Roda. Haro jest miastem otwartym dla turystów z powodu istnienia około dwudziestu winnic, z których połowę można odwiedzić.
Kolejnym ważnym miastem na tym szlaku winiarskim jest Ábalos, usiany starymi winnicami, takimi jak Puelles, za którą stoi sto lat historii i który znajduje się obok XVII-wiecznego młyna.
Wybudowany na jej terenie hotel oferuje relaksujące masaże, tj. masaże pleców olejkiem z pestek winogron oraz okłady borowinowe o działaniu winoterapeutycznym. Również w Ábalos znajduje się Bodegas Solana de Ramírez, rodzinna firma z restauracją, która dołączyła do branży turystyki winiarskiej, otwierając codziennie drzwi swojej winiarni dla podróżnych. Oferowane są tam wina o wysokiej jakości i renomie, co jest charakterystyczne dla wszystkich win sprzedawanych pod chronioną nazwą pochodzenia La Rioja.
