KRETA
Na tej największej z wysp Morza Egejskiego (piąta pod względem wielkości na Morzu Śródziemnym) produkuje się 20% wszystkich win greckich. Wyspa ma bardzo zróżnicowany krajobraz, zdominowany przez łańcuch górski ciągnący się z zachodu na wschód, z najwyższym szczytem Psiloritis o wysokości 2456 metrów! Na Krecie istnieją cztery główne obszary uprawy winorośli: Archanes (około 500 hektarów na wysokości około 700 metrów, głównie odmiany Kotsifali), Dafnes (około 400 hektarów upraw, głównie odmiany Liatiko, rosnącej na zboczach Psiloritis, na wysokości około 300-400 metrów), Peza (około 800 hektarów odmian Kotsifali, Mandilaria i Villana na wysokości powyżej 600 metrów), Sitia (około 700 hektarów odmiany Liatiko na wysokości powyżej 650 metrów). Wszystkie są dobrze chronione przed gorącymi, południowymi wiatrami łańcuchem górskim, który zabezpiecza doliny w wodę z topniejących śniegów. Kreta nigdy nie była zaatakowana przez filokserę.
Grecy w znacznym stopniu rozwinęli winiarstwo, niemal ustanawiając monopol na rynku przez wieki. Wiedzę o winie zdobyli prawdopodobnie już po osiedleniu się na ich obecnych ziemiach. Nie jest pewne, od kogo nauczyli się sztuki winiarskiej, ale według jednej z najpopularniejszych teorii, nauczyli się jej od ludów Wschodu (Fenicjan lub Egipcjan), z którymi Grecy, a zwłaszcza Minojczycy, nawiązali stosunki handlowe.
Wino jako podstawowy element pierwszej europejskiej cywilizacji
Jednak historia wina na Krecie i jego związek z wyspą mają głębsze korzenie, sięgające czasów sprzed eposów homeryckich.
Minęło sto lat, odkąd uznany na całym świecie archeolog, Sir Arthur Evans, odkrył cud cywilizacji minojskiej na Krecie. W pałacu w Knossos, najstarszym zabytku architektury w Europie, odkryto luksusowe, czteropiętrowe budynki, z usługami, które reszta Europy przejęła kilka tysięcy lat później. Evans był pod tak wielkim wrażeniem poziomu życia starożytnych Kreteńczyków, że bardzo często chwalił ich w artykułach na pierwszych stronach najpopularniejszych czasopism na świecie. Wielobarwne malowidła ścienne w pałacach minojskich przedstawiają życie pełne kreatywności, dobrego smaku i pełnej harmonii z naturą.
Minojczycy uprawiali swoją ziemię i delektowali się tym, co tak hojnie oferowała. Setki tabliczek odkrytych przez archeologów świadczą o kwitnącej gospodarce, opartej na rolnictwie, hodowli i handlu. Głównymi produktami, które Kreteńczycy z powodzeniem uprawiali i którymi handlowali, były oliwa z oliwek, zboża i wino.
Winorośl jest systematycznie uprawiana na Krecie od około 4000 lat! Nic dziwnego, że najstarsza prasa do wina (3500 lat) została odkryta w regionie Vathipetro. Homer informuje nas, że w jego czasach kreteńskie wina były znane na całym znanym świecie. Oprócz 3500-letniej prasy do wina, imponujące amfory, rozległe podziemne magazyny wina i istotne rysunki we wszystkich pałacach minojskich świadczą nie tylko o centralnej roli wina w życiu wyspy, ale także o wyrafinowaniu minojskiej sztuki kulinarnej.
Jednak kreteńskie wino nie ograniczało się do wyspy. Podróżowało. Minojczycy opływali Morze Śródziemne, a ich statki były pełne produktów z Krety. Dotarli więc na dwór najpotężniejszego człowieka na świecie, faraona Egiptu: egipskie malowidła ścienne przedstawiają kreteńskie statki przypływające do portów egipskich. Wśród towarów znajdowały się amfory, prawdopodobnie wypełnione kreteńskim winem. Na wraku takiego statku u wybrzeży Turcji archeolodzy znaleźli zapieczętowaną amforę wypełnioną winem sprzed ponad 3000 lat.
Cesarstwo Rzymskie podbija Kretę, a wino kreteńskie podbija Rzym
Kilka wieków później, gdy Kreta stała się prowincją Cesarstwa Rzymskiego, Rzymianie zdali sobie sprawę, że ich zapotrzebowanie na wino – towar, który szczególnie lubili – jest zbyt duże, by mogły je zaspokoić winnice Półwyspu Apenińskiego. W końcu zwrócili się ku Krecie. Jej równiny i wzgórza stopniowo przekształciły się w rozległe winnice, a kreteńscy winiarze coraz bardziej doskonalili swoje umiejętności winifikacyjne i produkowali doskonałe słodkie wina, które za pośrednictwem Rzymu podbiły cały znany wówczas świat.
Wielu greckich i łacińskich pisarzy tamtych czasów z uznaniem wypowiadało się o winie kreteńskim, któremu przypisywano również właściwości lecznicze. Liczne amfory znalezione na Krecie stanowią niezbity dowód na jego starożytny sukces komercyjny. Co więcej, na jednej z takich amfor znalezionych w Pompejach widniał napis CRET EXC, co według ekspertów oznacza „Wyjątkowe Wino Kreteńskie”.
Postchrześcijaństwo
Tradycja chrześcijańska powoli zaczęła dominować na świecie, a gwiazda pogańskiego Cesarstwa Rzymskiego zaczęła przygasać. Jednak wino nadal zajmowało ważne miejsce w życiu ludzi. Grecja, wraz z niemal całym światem śródziemnomorskim, stała się częścią Cesarstwa Bizantyjskiego, pierwszego chrześcijańskiego supermocarstwa, które właśnie się kształtowało.
Kreta brała udział w szeregu wojen i przeszła przez burzliwe czasy, które nie sprzyjały uprawie winorośli i produkcji wina. Ostatecznie została podbita przez Wenecjan w 1204 roku. W bizantyjskiej Grecji produkcja wina, a zwłaszcza jego eksport, zaczęły spadać. Kreteńczycy jednak, korzystając zarówno z bezpieczeństwa, jak i sieci handlowych, jakie oferowali.
przez Wenecjan, po raz drugi w swojej wielowiekowej historii wyruszyli, aby zdominować europejskie rynki wina – i tym razem na dłużej.
Kreteńskie winiarstwo i eksport kwitły pod rządami Wenecji. W 1415 roku roczny eksport wina wyjątkowej jakości przekraczał 20 000 baryłek. Półtora wieku później eksport osiągnął 60 000 baryłek.
W 1669 roku Kreta została podbita przez Turków. Przez kolejne dwa stulecia nie ma jasnego obrazu produkcji wina na Krecie, ale islamski zakaz jego spożycia musiał mieć negatywny wpływ.
Mimo to nawet najwyżsi przywódcy religijni i polityczni Imperium Osmańskiego, sułtani, często ulegali pokusie picia tego wyjątkowego napoju.
Wino kreteńskie w XX wieku
Kreta została wyzwolona spod panowania osmańskiego pod koniec XIX wieku. Nowa i dość postępowa, niezależna administracja wyspy z całych sił promowała restrukturyzację i unowocześnianie produkcji rolnej. W ten sposób produkcja wina zaczęła się na nowo kręcić. Na międzynarodowych targach zorganizowanych w Chanii na początku XX wieku, których celem była promocja nowych produktów kreteńskich na rynkach zachodnich, 18 winiarzy otrzymało nagrody za jakość swoich win.
W 1913 roku Kreta została przyłączona do państwa greckiego. Burzliwa historia Grecji w kolejnych dekadach, z kolejnymi wojnami za sobą, nie sprzyjała eksportowi, a w szczególności winu. Pomimo niesprzyjających warunków, kreteńska tradycja winiarska przetrwała te wszystkie trudne lata dzięki swojej centralnej jednostce: rodzinie. Do dziś wiele współczesnych firm produkujących i eksportujących wina, które zyskują coraz większą popularność na rynkach zagranicznych i są nagradzane w międzynarodowych konkursach, wywodzi się z rodzin dużych i średnich właścicieli ziemskich, którzy przez te wszystkie lata pielęgnowali zarówno tradycję, jak i miłość do wina.
We współczesnej rzeczywistości wino kreteńskie od dawna przyciąga uwagę i cieszy się coraz większym zainteresowaniem szerokiej publiczności. Wina kreteńskie stanowią cenne dziedzictwo tradycyjnych odmian, idealnie harmonizujących z klimatem wyspy. Ogromna liczba lokalnych odmian, różnorodność i wyjątkowość poszczególnych regionów winiarskich, a także długa tradycja winiarska Krety, stanowią fundament wysokiej jakości i ciągłego rozwoju tego trunku.
Ta tradycja nie przyniosłaby jednak owoców bez wiedzy i technologii. Kreteńscy winiarze poważnie potraktowali najnowsze osiągnięcia, ale także preferencje konsumentów. Wynika to w dużej mierze z istnienia nowego pokolenia winiarzy, enologów, winogrodników itp., którzy z wiedzą, wizją i pasją starają się udoskonalić wszystkie aspekty kreteńskiego wina.
Kreta: starożytne winorośle i śródziemnomorska równowaga
Dafnes PDO i Peza PDO
Historia winiarstwa na Krecie sięga tysięcy lat, a dziś wyspa przeżywa renesans. Dafnes PDO i Peza PDO są znane z mieszanek rodzimych winogron, takich jak Liatiko , Kotsifali i Mandilari , produkujących wina, które równoważą dojrzałe owoce, przyprawy i miękkie taniny.
Te regiony, każdy z własnym odrębnym terroir i tożsamością, przyczyniają się do zróżnicowanej i dynamicznej sceny winiarskiej Grecji. Niezależnie od tego, czy są to strukturalne czerwone wina z Naoussy, kwiatowe białe wina z Mantinii, czy wulkaniczny blask Santorini, greckie wina oferują coś dla każdego podniebienia.
