Grecja

Wielu z nas wina greckie kojarzą się z Retsiną, antycznym winem o aromacie przypominającym szpitalne środki dezynfekujące. Grecja oferuje także wiele oryginalnych win, z oryginalnych, własnych , antycznych szczepów, które mogą okazać się interesujące w obliczu homogenizacji i uciążliwej standaryzacji win. Biorąc pod uwagę polską rzeczywistość polecam jednak długą podróż do Grecji.

GRECJA CENTRALNA
W uprawie jest około 29 tysiecy hektarów, z których wytwarza sie około 2 milionów hektolitrów wina. Grecja Centralna jest głównym producentem znanej nam wszystkim Retsiny, produkowanej głównie ze szczepu Savatiano. Odmiana ta stanowi prawie 90% upraw w Attyce i około 75 % w Evii. Savatiano charakteryzuje sie niską kwasowością. Innym uprawianym tu szczepem jest Roditis, pochodzący z Tessalii, z którego produkuje sie wina typu rosé. W mniejszym stopniu uprawia sie tu Asyrtiko i Athiri, Chardonnay i Sauvignon Blanc, Cabernet Sauvignon.

EPIRUS
Najbardziej górzysty region winiarski Grecji produkuje ponad 30 tysiecy hektolitrów wina rocznie. Do najlepszych producentów tego regionu należy Zitsa, Ioannina, Metsovo. Jednym z najbardziej nowoczesnych producentów jest Katogi Averoff, produkująca uważane za najlepsze w Grecji Cabernet Sauvignon.

MACEDONIA
Z 13 tysięcy hektarów wytwarza sie tu około 460 tysiecy hektolitrów wina. Region ma cechy bardziej bałkańskie niż egejskie, nawet część wybrzeża ma inny charakter niż południowa Grecja i wyspy. W Macedonii robi się wino od czasów starożytnych. Przypuszcza się, że w niektórych okolicach nawet od 5 tysięcy lat. Jednym z bardziej znanych regionów Macedonii jest Naoussa posiadająca klasę OPAP ( dla ułatwienia uznajmy, że jest to odpowiedni francuskiego AOC) ustanowiony w 1971 roku) i jedyny dozwolony tam szczep Xynomavro, trudny, ale bardzo obiecujący. Macedonia po dziś dzień jest najbardziej znanym regionem winiarskim na świecie. Drugim znakomitym szczepem jest Agiorgitiko (St.George). W Naousa swoje korzenie posiada jedna z największych greckich firm winiarskich Boutari, produkująca ponad 15 milionów butelek rocznie i eksportująca swe wina do 38 krajów na świecie. Oprócz Naousa wina produkuje się w Amyndaio, na zachód od Naousa, gdzie do najważniejszych należą dwie winnice Grypas i Vegoritis, także rodzinnie powiązane z Grupą Boutari. Pominę winnice w Goumenissa, Giannitsa, okolicach Thessaloniki, skąd win w Polsce nie zauważyłem. Ale z pewnością obecne są wina z Haldikiki, z winnic Tsantali, jednej z największych i najprężniejszych w Grecji.

PELOPONEZ
Około 60 tysięcy hektarów upraw i ponad 1,5 miliona hektolitrów wina. Historię wina na Peloponezie niektórzy oceniają na 7000 lat. W wiekach średnich najbardziej znanym greckim winem była Malvasia, dzisiaj zdecydowanie mniej ceniona niż dawniej. W tej górzystej krainie ludność skupiona jest oczywiście wzdłuż wybrzeża, winnice także, pną się po jego zboczach . Do najbardziej znanych appellation w tym regionie należy Nemea, Patras, Mavrodaphne de Patras. Oczywiście na plan pierwszy od lat wysuwa się Nemea, wino wytwarzane ze szczepu agiorgitico, doskonale zaadoptowanej w tej części Grecji, uważana za perłę współczesnych win greckich. Wino , przezywane krwią Herkulesa dla swej intensywnie czerwonej sukni, doskonale sie starzeje. Znakomite do czerwonych mięs w sosie. Do najlepszych należą winnice Boutari, Semeli, Tsantalis, Skouras i Papaioannou. Szczególnie ten ostatni, Thanasis Papaioannou jest szczególnie cenioną postacią w greckim winiarstwie, posiada najwyższej jakości portfolio win w całej Grecji. Niestety, nie spotkałem jego win w Polsce. Do równie znakomitych należy winnica George Palyvos, winiarza od czterech pokoleń produkujących wina w Nemea. Patras produkuje wina białe, wytrawne, świeże, przyjemne z odmiany Roditis. Mavrodaphne to czerwone wino likierowe z odmiany o tej samej nazwie. Muscat de Patras jest białym likierowym winem w typie francuskich VDN-ów. Wiele interesujących win produkuje się w innych częściach Poloponezu takich jak: Argolida, Mantinia, Eleia, Achaia ( w Polsce dostępne są wina z Achaia Claus, najbardziej interesująca jest słodka Mavrodaphne), Egio, Lakonia i Messinia.

TESSALIA
87000 hektarów, około 425 tysiecy hektolitrów wina. Tessalia graniczy na północy z Macedonią, na zachodzie z Epirusem, na południu z Grecją Centralną. Winnice Rapsani leżą na wysokości 400-700 metrów, produkują wina w stytlu borsdoskim, a także eleganckie Chardonnay, na zachód od Rapsani leży apelacja Tarnavos, w okresie okupacjooi tureckiej raczej uprawiano tu zboże. Przede wszystkim robi się tu słodkie wina Moschato Amvourgou (tzw,czerwony muscat hamburski). W północnej Tessalii w okolicach Larissa wytwarza się podobne wina.

TRACJA
Około 20000 tysiecy hektarów, 50 tysiecy hektolitrów. Północno-wschodnia Grecja. Nieco mniej winiarsko rozwinięty region Grecji, jest tu stosunkowo duża populacja muzułmanów, co jest niewątpliwie spuścizną panowania tureckiego. Wina stąd mają głównie znaczenie lokalne. Istnieje pewne podobieństwo z winami bułgarskimi. Uprawia się tu biały, dosyć pospolity szczep Zoumiatiko czyli bułgarski Dimiat, czerwony Mavroudi Thrakis, czyli prawdopodobnie klon bułgarskiego szczepu Mavrud, Pamidi czyli odpowiednik bułgarskiej odmiany Pamid. Winiarska firma Tsantalis, jedna z najprężniejszych w Grecji obsadziła tu w 1992 roku około 50 hektarów winnic odmianami Roditis, Zoumiatis(Dimiat), Muskatem aleksandryjskim i Limnio, ale także Chardonnay, Sauvignon Blanc, Cabernet Sauvignon, Grenache, Syrah i Merlot.

MORZE EGEJSKIE
Na Morzu Egejskich uprawia sie około 9 tysięcy hektarów, z produkcją około 150 tysięcy hektolitrów wina. Do najbardziej znanych wysp należą Kreta, Limnos, Mykonos, Paros, Rodos, Samos i Santorini. Wyspy Egejskie należą do najstarszych regionów winiarskich świata, od czasów fenickich i egipskich poczynając. Wina z tych wysp były niezwykle wysoko cenione w czasach antycznych, szcególnie mocna, słodka Malvasia. Nie ma wątpliwości, że największym stymulatorem winiarstwa na wyspach Morza Egejskiego stała się turystyka, szczególnie po II Wojnie Światowej (Samos, Santorini, Kreta). Dosyć gorący klimat na wyspach powoduje, że trudno jest tu o wina o wysokich standardach, w rozumieniu nowoczesnego winiarstwa. Ale wyżej położone winnice, nowoczesne techniki winiarskie, mikroklimat tworzony przez morskie wiatry, górskie doliny, i odpowiednie odmiany winorośli powodują, że wina stąd stają się lepsze i zaczynają konkurować z innymi regionami Grecji. W czasach pewnej homogenizacji win, antyczne tradycje miejscowego winiarstwa stają się dzisiaj czymś bardzo atrakcyjnym. Dobrym przykładem może być Vinsanto z Santorini. Podobnie jest z muscatem z Samos. Swoje antyczne winiarskie korzenie wykorzystują także Mykonos, Paros, Limnos i Rodos.

KRETA
Na tej największej z wysp Morza Egejskiego (piąta pod względem wielkości na Morzu Śródziemnym) produkuje się 20% wszystkich win greckich. Wyspa ma bardzo zróżnicowany krajobraz, zdominowany przez łańcuch górski ciągnący się z zachodu na wschód, z najwyższym szczytem Psiloritis o wysokości 2456 metrów! Na Krecie istnieją cztery główne obszary uprawy winorośli: Archanes (około 500 hektarów na wysokości około 700 metrów, głównie odmiany Kotsifali), Dafnes (około 400 hektarów upraw, głównie odmiany Liatiko, rosnącej na zboczach Psiloritis, na wysokości około 300-400 metrów), Peza (około 800 hektarów odmian Kotsifali, Mandilaria i Villana na wysokości powyżej 600 metrów), Sitia (około 700 hektarów odmiany Liatiko na wysokości powyżej 650 metrów). Wszystkie są dobrze chronione przed gorącymi, południowymi wiatrami łańcuchem górskim, który zabezpiecza doliny w wodę z topniejących śniegów. Kreta nigdy nie była zaatakowana przez filokserę.

SANTORINI (CYKLADY)
Winorośl na wyspie prowadzona jest w charakterystyczny sposób, coś w rodzaju girlandy (stefani), gdzie owoce rosną do wewnątrz, przez co nie są niszczone przez silne wiatry. Około 80% upraw stanowią odmiany białe, łącznie z czerwonymi jest ich około 1200 hektarów. Lata są tu gorące i suche, zimy zaś obfitują w silne ulewy.

PAROS
Wyspa posiada swoją apelację od 1981 roku. Uprawia się tu miejscowe odmiany Mandilaria (33%) i Monemvasia (66%). Podobnie jak na Santorini, plantatorzy mają problem z silnymi wiatrami, stąd specjalnie prowadzona winorośl może osiągnąć nawet 4 metry długości.

LIMNOS
Wulkaniczna wyspa znajwyższym szczytem 430 metrów, w uprawie jest około 1000 hektarów głównie Limnio, zwanej także Kalambaki oraz bardziej popularny Muskat Aleksandryjski.

RODOS
Własne AOC otrzymało w 1971 roku. Wyspa ma bardzo długą historię związaną z winiarstwem. Winorośl pokrywa 1800 hektarów (1100 ha Athiri i 600 ha Mandilaria). Na wyspie panuje klimat sprzyjający winiarstwu i turystom. Deszcze padają tu tylko poza sezonem, latem jest słonecznie z przyjemną, północną, chłodną bryzą.

SAMOS
Wyspa powstała na skutek dużego uskoku tektonicznego. W uprawie dominuje Muskat, z którego produkuje się znany, słodki Muscat z Samos. Około 1800 hektarów upraw, na wysokości około 800 metrów n.p.m.

MORZE JOŃSKIE
Na wyspach morza jońskiego, na obszarze około 8 700 hektarów produkuje się ponad 216 tysiecy hektolitrów wina, przede wszystkim na wyspach: Kefalonia, Korfu (Corfu, Kerkyra, Corcyra), Lefkada, Zakynthos (Zakinhos). Te najbardziej na zachód wysunięte wyspy maja wina wykazujące największe podobieństwo do win włoskich. Nie jest to dziwne, zważywszy 700 letni okres panowania ich panowania, szczególnie Wenecji (od 1386 do 1797 roku). Takie odmiany tutaj uprawiane jak Robola (wł.Ribolla) czy Vardea (wł.Verdea ), przypuszczalnie mają rodowód włoski. Odmiana, a przede wszystkim styl wina, które oznacza Verdea (zielone) nie jest czymś całkiem odosobnionym. Bardziej znane tego typu wino to portugalskie Vinho Verde. Styl ten prawdopodobnie pochodzi z Grecji, polegał on na mieszaniu bardzo dojrzałych gron z jeszcze zielonymi, niedojrzałymi, dając charakterystyczne o niedojrzałym smaku, o zielonkawym kolorze, lekko musujące wina. Portugalczycy jednak chcą widzieć w Vinho Verde raczej nowoczesny, ich własny styl wina niż ich greckie czy włoskie pochodzenie.

CEPHALONIA (KEFALONIA)
Górska wyspa z bogatą roślinnością, z kontrastowym krajobrazem. Uprawia się tu około 300 hektarów odmiany Robola na wapiennej glebie, na wysokości około 250-800 metrów. Poza tą odmianą uprawia się tu Muskat i Mavrodaphne a także Tsaoussi, Kozaniti i Perachoritiko.

ZAKINTHOS
Górzysta wyspa z dużą ilością opadów w ciągu całego roku, z małymi, żyznymi równinami. Najbardziej popularne uprawiane tu odmiany to Skiadopoulo, Pavlos, Goustoulidi. Ta ostatnia odmiana służy do produkcji tradycyjnego, miejscowego wina Verdea (wł. Verde = zielone). Winogrona do tego wina zbierane są jeszcze latem, stąd ma zielonkawy odcień i jest dosyć kwaskowe.

KORFU
Wyspa rozdzielona jest przez dwie góry na trzy części. W części północnej dominują wina czerwone. Wzgórza w części centralnej pokrytesą rzadkim, anemicznym lasem. W części południowej obecnie przeważają wina białe. Na 1800 hektarach uprawia sie tu biały Kakotrigis, czerwony Petrokorinthos, Robola, Mavrodaphne i Muskat. Wina tutejsze nie zawierają żadnych chemicznych dodatków, są więc winami ekologicznymi. Mieszkańcy Korfupiją dużo wina, często produkując je we własnych małych winnicach.

ODMIANY BIAŁE
Muscat i Malvasia znane są wszystkim miłośnikom wina. Assyrtiko, uważana jest za jedną z najlepszych białych odmian greckich. Pochodzi z wyspy Santorini, ale rozprzestrzeniła się w całej Grecji. Daje wina o dobrej strukturze i kwasowości. Athiri, inna odmiana, również z Santorini, często mieszana z Assyrtiko z uwagi na piękny aromat. Aidani, ta odmiana też pochodzi z Cyklad. Przeważnie służy do mieszania z innymi odmianami: Assyrtiko i Athiri, tworząc wina w stylu Vinsanto. Aidani daje strukturę, głębię i aromat jaśminu. Malagousia, odmiana niezwykle aromatyczna, bogata, daje wina o małej kwasowości, lepsza w kompanii z Assyrtiko. Robola, przypuszcza się ,że odmianę tę sprowadzili i posadzili Wenecjanie w XII i XIII wieku. Niektórzy twierdzą, że Robola uprawiana była na wyspie Cephalonia jeszcze przed okupacją wenecką. Ma silnie cytrynowy smak na finiszu. Rhoditis ,jedna z najstarszych greckich białych odmian (Achaia), rośnie w wyższych partiach gór (około 600 metrów), daje znakomite, wytrawne wina o cytrusowym aromacie. Tsaoussi, wino mieszane głównie z Robola, wnoszi do tej mieszanki smak melona i miodu. Moschofilero, uprawiane na środkowym Peloponezie, na wysokości 600-800 metrów, o aromacie Muscata, winnym smaku i wysokiej kwasowości.

ODMIANY CZERWONE
Aghiorghitiko (St. George), to najbardziej obiecująca rodzima, czerwona odmiana grecka, najbardziej rozpowszechniona w dolinie Nemea we wschodniej części Poloponezu. Jest unikalną odmianą, wysoko wydajną, ale w wyższych partiach gór jest mniej wydajna i o wysokiej jakosci.Ma bardzo miękkie taniny, aromat czekolady i dojrzałych czerwonych owoców, z długim skoncentrowanym finiszem. Tak więc odmiana ta może dać całkiem lekkie, słoneczne wina jak i wina pełne ciała. Avgoustiatis (wino Augusta) pochodzi z wyspy Zakhynthos, obecnie uprawiana także w innych częściach Grecji. Jest owocowe i ma dobrą kwasowość. Próbuje się zestawiać go z Mourvedre. Mavrodaphne (Czarny Wawrzyn), rośnie w północnej części Peloponezu (Achaia), wykorzystuje się go do produkcji popularnych, greckich win słodkich (najbardziej znane jest Achaia Claus). Wielu producentów produkuje z tej odmiany również wytrawne wina nazywane Mavro (czarne). Podobno odmiana ta może dać spektakularnej jakości wina, może się doczekamy? Xinomavro (tłum.kwaśne i czarne), jedno z najbardziej popularnych czerwonych win greckich pochodzi z Macedonii. Trudny szczep, tylko dla dobrego winiarza. Interesujące wino o aromacie porzeczek i czarnych oliwek, z akcentami korzennymi i ziołowym (oregano, tymianek,rozmaryn). Sugeruje wino o bardzo wysokiej kwasowości i ciemnym kolorze. Doskonałe do miejscowych mięs.

W 1999 roku uprawiano winorośl na obszarze około 129 tysięcy hektarów (o 6 tysięcy hektarów mniej niż w 1995 roku), z czego uzyskano około 3,7 mln hektolitrów wina.

Wina i regiony winiarskie Grecji

Grecja jest jednym z najstarszych regionów winiarskich na świecie i jednym z pierwszych terytoriów winiarskich w Europie. Najstarsze dowody greckiego wina datuje się na 6500 lat temu. Wino greckie cieszyło się szczególnie dużym prestiżem we Włoszech w okresie Cesarstwa Rzymskiego.

To starożytni Grecy wprowadzili winorośle z gatunku Vitis vinifera i produkowali wino w swoich licznych koloniach we Włoszech, na Sycylii, w południowej Francji, i Hiszpanii.

W 1937 roku greckie Ministerstwo Rolnictwa utworzyło Instytut Wina. W latach 1981 – 1982 r. , zaraz po wejściu do Unii Europejskiej, Grecja uchwaliła prawa dotyczące apelacji na wzór francuski.

Podział jakościowy win greckich

Tak jak w wiekszości krajów winiarskich, równiez w Grecji wyróżniamy:

Wina jakościowe – Protected Geographical Origins (PDO) o najwyższej jakości.
Wina Regionalne – Protected Geographical Identification (PGI).
Wina stołowe – Epitrapezios Oinos, czyli vin de table.

Lista regionów i apelacji w Grecji

1. Północna Grecja – Northern Greece

Tracja

Thrace PGI

Macedonia

Central Macedonia
Western Macedonia
Amyndeo PDO
Naoussa PDO
Goumenissa PDO
Pangeon PGI
Drama PGI
Agora PGI
Epanomi PGI
Athos PGI
Agioritikos PGI
Cotes de Meliton PGI

Epirus

Epirus PDO
Zitsa PDO
Metsovo PDI

Thessalia

Thessaly PGI
Anchialos PDO
Messenikola PDO
Rapsani PDO

2. Centralna Grecja – Central Greece

Attica, PGI
Chalkida PDO
Evia
Athens

3. Wyspy Egejskie – Aegean Islands

Santorini PDO
Samos PDO
Cyclades PGI
Limnos PDO
Chios PGI
Lesbos PDO
Paros PDO
Limnos PDO
Rhodes PDO
Muscat de Rhodes PDO
Crete PGI
Archanes PGI
Dafnes PDO
Peza PDO
Sitia PDO
Candia PDO

4. Południowa Grecja – Southern Greece

Peloponez

Peloponnese PGI
Muscat de Patras PDO
Muscat de Rio Patras PDO
Mavrodaphne de Patras PDO
Mantinia PDO
Nemea PDO
Monemvasia-Malvasia PDO
Achaia PGI
Ilia PGI
Mesenia PDO

5. Wyspy Jońskie – Ionian Islands

Kefalonia PGI
Mavrodaphne de Kefalonia PDO
Muscat de Kefalonia PDO
Robola de Kefalonia PDO
Corfu PGI (Karkyra)
Zakynthos PGI
Lefkada PGI
Paxi

Co pije się dziś w Grecji?

Choć dziś nie pije się już Retsiny tak jak kiedyś, ale nadal popularnością cieszą się słodkie passito, wśród których znajdują się Muscat z Samos, Mavrodaphne z Patras i Vin Santo z Santorini. Wina te produkowane są z winogron poddanych częściowemu naturalnemu podsuszaniu(na krzewie) lub na matach po zbiorze.

Greckie terroir

Grecja ma klimat śródziemnomorski. Bardzo wysokie średnie temperatury, zwłaszcza na wyspach i na południu kraju, skłaniają do sadzenia winorośli na dużych wysokościach, aby wykorzystać wahania temperatury i uzyskać winogrona bogate w aromaty, które najlepiej oddają się w produkcji słodkich win, takich jak Vin Santo z Santorini.

Opady deszczu są skąpe i występują głównie jesienią i wiosną. Nie powodują one problemów z dojrzewaniem, z wyjątkiem okresów, gdy występują na dużych wysokościach w kontynentalnej części Grecji (Peloponez i Macedonia).

Wyspy Cyklady charakteryzują się wulkaniczną glebą i skałami łupkowymi, które nadają winom mineralny charakter.

Gleby kamieniste są typowe dla Wysp Jońskich: można tu spotkać winorośle nieszczepione, czyli takie, które mają własne, wolne korzenie, a nie są szczepione na korzeniach roślin amerykańskich.

Wapienne gleby Macedonii i Peloponezu nadają się również do uprawy czarnych winogron. Często występuje tu cienka warstwa gliny, iłu i margli, która, umożliwiając korzeniom pobieranie wody, sprzyja powolnemu i wydajnemu dojrzewaniu winogron.

– Aby zrozumieć problem nieszczepionych winorośli, przeczytaj także: czym jest filoksera

Greckie odmiany winorośli

Agiorgitiko, Aidáni, Assyrtiko, Athiri, Cabernet Sauvignon, Chardonnay, Kidonitsa, Kotsifali, Limnio, Limniona , Malagousia , Malbec, Mandilaria, Mavrodafne, Mawropatrino , Mavrotragano , Mavroudi , Merlot, Monemvassia, Moschofilero, Moschomavro , Muscat Blanc à Petits Grains , Robola , Roditis, Savatiano, Serifiotiko , Syrah, Wardea , Vertzami , Vidiano , Vostilidi , Xinomavro, Zakynthos

Ampelografowie zidentyfikowali w Grecji około 300 rodzimych odmian winorośli przeznaczonych do produkcji wina i do spożycia jako owoców. 80% greckich winorośli to winogrona białe, w szczególności:

assyrtiko , szczep winorośli pochodzący z Santorini (Cyklady), dość znany, dający początek zarówno wspaniałym białym winom z nutami owoców tropikalnych i przypraw, nadającym się również do starzenia w drewnie, jak i świeżym winom o aromacie owoców i białych kwiatów, a także słodkiemu Vin Santo z nutami miodu, chleba świętojańskiego i daktyli;
roditis , szczególnie rozpowszechniony na Peloponezie i na dużych wysokościach. Często używany w mieszankach ze względu na charakterystyczną korzenną nutę (w czystej postaci można go porównać do niektórych rieslingów);
robola , prawdopodobnie pochodząca z Kefalonii (Wyspy Jońskie), w tym przypadku oznacza skoncentrowane wina z aromatycznymi nutami owoców cytrusowych, gotowanych jabłek i śliwek; uważa się, że jest przodkiem szczepu Ribolla Gialla, wprowadzonego do Włoch przez Wenecjan;
Athiri , doskonała do produkcji świeżych i prostych, wytrawnych białych win. Na Cykladach jest również używana do produkcji Vin Santo, a na Rodos metodą klasyczną do produkcji win musujących, kupażowanych z Chardonnay, charakteryzujących się nutami ananasa i grejpfruta, orzechów laskowych i tostowanego chleba;
Malvasia lub monemvasia, występuje wyłącznie na Cykladach (zwłaszcza na Paros i Syros), gdzie daje początek winom wytrawnym lub słodkim, o aromatycznych, kwiatowych i owocowych nutach. Jest przodkiem malvasii z innych krajów śródziemnomorskich i bierze swoją nazwę od miasta Monemvasia w Lakonii, co po grecku oznacza „pojedyncze przejście” ze względu na most łączący je z lądem;
Savatiano , szeroko rozpowszechniony w suchych i słonecznych klimatach, a zwłaszcza w Attyce, gdzie znajduje idealne warunki do produkcji win o dyskretnej miękkości, z nutami białych kwiatów i brzoskwini. Historycznie jest używany do produkcji retsiny;
Moskofilero , odmiana najczęściej uprawiana, szczególnie w Mantinii (Peloponez), gdzie rośnie na wysokości ponad 700 metrów nad poziomem morza. Jest bardzo rozpoznawalna i ceniona na całym świecie za delikatne wina o żywej kwasowości i przyjemnych korzennych i mineralnych nutach.
ODMIANY BIAŁE
Muscat i Malvasia znane są wszystkim miłośnikom wina. Assyrtiko, uważana jest za jedną z najlepszych białych odmian greckich. Pochodzi z wyspy Santorini, ale rozprzestrzeniła się w całej Grecji. Daje wina o dobrej strukturze i kwasowości. Athiri, inna odmiana, również z Santorini, często mieszana z Assyrtiko z uwagi na piękny aromat. Aidani, ta odmiana też pochodzi z Cyklad. Przeważnie służy do mieszania z innymi odmianami: Assyrtiko i Athiri, tworząc wina w stylu Vinsanto. Aidani daje strukturę, głębię i aromat jaśminu. Malagousia, odmiana niezwykle aromatyczna, bogata, daje wina o małej kwasowości, lepsza w kompanii z Assyrtiko. Robola, przypuszcza się ,że odmianę tę sprowadzili i posadzili Wenecjanie w XII i XIII wieku. Niektórzy twierdzą, że Robola uprawiana była na wyspie Cephalonia jeszcze przed okupacją wenecką. Ma silnie cytrynowy smak na finiszu. Rhoditis ,jedna z najstarszych greckich białych odmian (Achaia), rośnie w wyższych partiach gór (około 600 metrów), daje znakomite, wytrawne wina o cytrusowym aromacie. Tsaoussi, wino mieszane głównie z Robola, wnoszi do tej mieszanki smak melona i miodu. Moschofilero, uprawiane na środkowym Peloponezie, na wysokości 600-800 metrów, o aromacie Muscata, winnym smaku i wysokiej kwasowości.

Wśród greckich odmian czerwonych wyróżniają się:

aghiorgitiko , najbardziej rozpowszechnione, zwłaszcza na Peloponezie, gdzie wykorzystuje się je do produkcji słynnych win nemejskich, o intensywnym rubinowym kolorze i skoncentrowanych nutach śliwki, wiśni, lukrecji i skóry;
Xinomavro , dosłownie „czarne i gorzkie”. Wysokiej jakości winorośl, ale niełatwa w uprawie i produkcji wina (cierpi na niedobór wody i ma tendencję do wysokiej kwasowości oraz ostrych tanin), która dobrze rośnie w regionie Naoussa. Charakteryzuje się aromatami truskawek, wiśni, czarnej wiśni, jagód, czarnej porzeczki… z przewagą beczek barrique, cynamonu, białej lukrecji, eukaliptusa, nut mineralnych, owoców w alkoholu, laki i kawy. Ma dobry skład taniczny i doskonałą trwałość. Często winifikowana w mieszance z Merlot lub Cabernet.
Mandilaria to najpopularniejsza odmiana winorośli na wyspach Morza Egejskiego. Szczególnie na Krecie daje wina o bardzo żywej barwie, aromacie jagód, świeżości oraz mocnej i szorstkiej taninie, często „zmiękczonej” małwazją;
Mavrodafne , pierwotnie z Patras, gdzie jest hodowany niemal wyłącznie, ma fundamentalne znaczenie w produkcji wina wzmacnianego o tej samej nazwie, charakteryzującego się gęstą i głęboką purpurową barwą, intensywnymi aromatami porzeczki i czarnego pieprzu, czerwonych kwiatów i wiśni. Na Wyspach Jońskich jest używany do produkcji niektórych win wytrawnych, mieszanych z innymi rodzimymi szczepami winorośli;
kotsifali , szeroko rozpowszechniony na Krecie, wyróżnia się produkcją interesujących win z mieszanek z mandelari, syrah i carignan, w tym win o zapachu jagód i śródziemnomorskich zarośli;
Limnio , pochodzący z wyspy Lemnos, to późno dojrzewająca odmiana winorośli, która może zaoferować wina o dużej koncentracji, z aromatami jeżyny i mirtu, o mocnej nucie alkoholowej i wyrazistych taninach. Jest często używany w mieszankach z odmianami międzynarodowymi, aby modulować jego charakter.
międzynarodowe cabernet , merlot i syrah .
ODMIANY CZERWONE
Aghiorghitiko (St. George), to najbardziej obiecująca rodzima, czerwona odmiana grecka, najbardziej rozpowszechniona w dolinie Nemea we wschodniej części Poloponezu. Jest unikalną odmianą, wysoko wydajną, ale w wyższych partiach gór jest mniej wydajna i o wysokiej jakosci.Ma bardzo miękkie taniny, aromat czekolady i dojrzałych czerwonych owoców, z długim skoncentrowanym finiszem. Tak więc odmiana ta może dać całkiem lekkie, słoneczne wina jak i wina pełne ciała. Avgoustiatis (wino Augusta) pochodzi z wyspy Zakhynthos, obecnie uprawiana także w innych częściach Grecji. Jest owocowe i ma dobrą kwasowość. Próbuje się zestawiać go z Mourvedre. Mavrodaphne (Czarny Wawrzyn), rośnie w północnej części Peloponezu (Achaia), wykorzystuje się go do produkcji popularnych, greckich win słodkich (najbardziej znane jest Achaia Claus). Wielu producentów produkuje z tej odmiany również wytrawne wina nazywane Mavro (czarne). Podobno odmiana ta może dać spektakularnej jakości wina, może się doczekamy? Xinomavro (tłum.kwaśne i czarne), jedno z najbardziej popularnych czerwonych win greckich pochodzi z Macedonii. Trudny szczep, tylko dla dobrego winiarza. Interesujące wino o aromacie porzeczek i czarnych oliwek, z akcentami korzennymi i ziołowym (oregano, tymianek,rozmaryn). Sugeruje wino o bardzo wysokiej kwasowości i ciemnym kolorze. Doskonałe do miejscowych mięs.
W 1999 roku uprawiano winorośl na obszarze około 129 tysięcy hektarów (o 6 tysięcy hektarów mniej niż w 1995 roku), z czego uzyskano około 3,7 mln hektolitrów wina.

Aby móc umieścić na etykiecie określenie „Riserva” :

Białe wino musi leżakować co najmniej 2 lata , w tym minimum 6 miesięcy w dębie
Czerwone wino musi być leżakowane przez co najmniej 3 lata i minimum 6 miesięcy w beczce.

Aby na etykie można było umiescić określenie „Gran Riserva”:

Białe wino musi leżakować co najmniej trzy lata, w tym minimum 12 miesięcy w beczce
Czerwone wino musi mieć co najmniej 4 lata leżakowania, w tym 2 lata w beczce.

Greckie regiony uprawy winorośli

Istnieje 11 głównych greckich regionów uprawy winorośli:

Peloponez, Grecja Środkowa i Eubea (w skład której wchodzi Attyka i Beocja), Dodekanez, Macedonia, Tesalia, Tracja, Epir, Kreta, Wyspy Egejskie, Wyspy Jońskie i Cyklady.

Peloponez
Na Peloponezie znajduje się prawie połowa greckich winnic:

Wino OPAP Nemea jest doskonałym czerwonym winem wytwarzanym z aghiorghitiko, którego wyraziste taniny są łagodzone przez mieszankę z cabernet sauvignon i merlot.
W winnicy OPAP Mantinia, moskofilero (uprawiane na wysokości do 1000 metrów nad poziomem morza) oferuje przyjemne białe wina o dobrej kwasowości, aromatach róży, jabłka, brzoskwini i gruszki, doskonałe również jako baza do win musujących. W najważniejszych winiarniach barwa ma tendencję do złocistego odcienia, a aromat wzbogacają wanilia, tosty, karmel i miód.
W Patras winifikowane jest słynne Mavrodaphne z Patras – wino wzmacniane, otrzymywane z co najmniej 50% mavrodaphne z dodatkiem korinthiaki, rodzimego czarnego szczepu winogron z Koryntu. Barwa jest ciemnorubinowa; aromaty przywodzą na myśl przyprawy, kawę, czekoladę, karmel i lekkie nuty utlenione; słodkie i trwałe, z lekką goryczką. Patras słynie również z produkcji dwóch białych win Moscato OPE: Moscato Passito i Moscato di Rione.
Około 60 tysięcy hektarów upraw i ponad 1,5 miliona hektolitrów wina. Historię wina na Peloponezie niektórzy oceniają na 7000 lat. W wiekach średnich najbardziej znanym greckim winem była Malvasia, dzisiaj zdecydowanie mniej ceniona niż dawniej. W tej górzystej krainie ludność skupiona jest oczywiście wzdłuż wybrzeża, winnice także, pną się po jego zboczach . Do najbardziej znanych appellation w tym regionie należy Nemea, Patras, Mavrodaphne de Patras. Oczywiście na plan pierwszy od lat wysuwa się Nemea, wino wytwarzane ze szczepu agiorgitico, doskonale zaadoptowanej w tej części Grecji, uważana za perłę współczesnych win greckich. Wino , przezywane krwią Herkulesa dla swej intensywnie czerwonej sukni, doskonale sie starzeje. Znakomite do czerwonych mięs w sosie. Do najlepszych należą winnice Boutari, Semeli, Tsantalis, Skouras i Papaioannou. Szczególnie ten ostatni, Thanasis Papaioannou jest szczególnie cenioną postacią w greckim winiarstwie, posiada najwyższej jakości portfolio win w całej Grecji. Niestety, nie spotkałem jego win w Polsce. Do równie znakomitych należy winnica George Palyvos, winiarza od czterech pokoleń produkujących wina w Nemea. Patras produkuje wina białe, wytrawne, świeże, przyjemne z odmiany Roditis. Mavrodaphne to czerwone wino likierowe z odmiany o tej samej nazwie. Muscat de Patras jest białym likierowym winem w typie francuskich VDN-ów. Wiele interesujących win produkuje się w innych częściach Poloponezu takich jak: Argolida, Mantinia, Eleia, Achaia ( w Polsce dostępne są wina z Achaia Claus, najbardziej interesująca jest słodka Mavrodaphne), Egio, Lakonia i Messinia.

Grecja Środkowa (Centralna)z wyspą Eubea
W tym regionie produkuje się głównie retsinę, pozyskiwaną z odmiany roditis i saviathan, z dodatkiem żywicy sosny z Aleppo. Jest to najsłynniejsze wino Grecji, wino ateńskich tawern. W regionie tym produkuje się obecnie również wina z lokalnych i międzynarodowych odmian winogron.
W uprawie jest około 29 tysiecy hektarów, z których wytwarza sie około 2 milionów hektolitrów wina. Grecja Centralna jest głównym producentem znanej nam wszystkim Retsiny, produkowanej głównie ze szczepu Savatiano. Odmiana ta stanowi prawie 90% upraw w Attyce i około 75 % w Evii. Savatiano charakteryzuje sie niską kwasowością. Innym uprawianym tu szczepem jest Roditis, pochodzący z Tessalii, z którego produkuje sie wina typu rosé. W mniejszym stopniu uprawia sie tu Asyrtiko i Athiri, Chardonnay i Sauvignon Blanc, Cabernet Sauvignon.

Dodekanez , a szczególnie na Rodos, produkuje się głównie białe wina z athiri i czerwone z mandelari, zwane także Amorgiano oraz aromatyczne wina z białego muszkatu. Wytwarza się tu także metodą klasyczną wina musujące z athiri i chardonnay. RODOS
Własne AOC otrzymało w 1971 roku. Wyspa ma bardzo długą historię związaną z winiarstwem. Winorośl pokrywa 1800 hektarów (1100 ha Athiri i 600 ha Mandilaria). Na wyspie panuje klimat sprzyjający winiarstwu i turystom. Deszcze padają tu tylko poza sezonem, latem jest słonecznie z przyjemną, północną, chłodną bryzą.

Macedonia, Tesalia i Tracja znajdują się w północno-wschodniej części Grecji. Dominują tu czarne szczepy winogron: xinomavro, cabernet sauvignon i limnio.
Z 13 tysięcy hektarów wytwarza sie tu około 460 tysiecy hektolitrów wina. Region ma cechy bardziej bałkańskie niż egejskie, nawet część wybrzeża ma inny charakter niż południowa Grecja i wyspy. W Macedonii robi się wino od czasów starożytnych. Przypuszcza się, że w niektórych okolicach nawet od 5 tysięcy lat. Jednym z bardziej znanych regionów Macedonii jest Naoussa posiadająca klasę OPAP ( dla ułatwienia uznajmy, że jest to odpowiedni francuskiego AOC) ustanowiony w 1971 roku) i jedyny dozwolony tam szczep Xynomavro, trudny, ale bardzo obiecujący. Macedonia po dziś dzień jest najbardziej znanym regionem winiarskim na świecie. Drugim znakomitym szczepem jest Agiorgitiko (St.George). W Naousa swoje korzenie posiada jedna z największych greckich firm winiarskich Boutari, produkująca ponad 15 milionów butelek rocznie i eksportująca swe wina do 38 krajów na świecie. Oprócz Naousa wina produkuje się w Amyndaio, na zachód od Naousa, gdzie do najważniejszych należą dwie winnice Grypas i Vegoritis, także rodzinnie powiązane z Grupą Boutari. Pominę winnice w Goumenissa, Giannitsa, okolicach Thessaloniki, skąd win w Polsce nie zauważyłem. Ale z pewnością obecne są wina z Haldikiki, z winnic Tsantali, jednej z największych i najprężniejszych w Grecji.

W Macedonii Naoussa produkuje xinomavro o bardzo intensywnym kolorze, z aromatami mineralnymi i runa leśnego, owocami w alkoholu, laką i kawą, które długo zachowuje świeżość, jest smaczne i niezbyt taniczne. Najsłynniejszym OPAP w regionie jest Playes Melitonos (Côtes du Meliton), gdzie rodzime limnio jest często używane w mieszankach z cabernet sauvignon i cabernet franc. Wreszcie, na górze Athos, OPAP Agioritikos jest niemal w całości własnością klasztoru Hourmistas, gdzie uprawia się cabernet sauvignon i limnio.
W Tesalii na szczególną uwagę zasługuje region Tirnabos (z bogatą ofertą winogron stołowych) oraz OPAP Rapsani, u stóp Olimpu, z czerwonymi winami z xinomavro, trassato i stravoto.
W Tracji wina Pagghioritiki wytwarzane są z roditis assyrtiko, cabernet sauvignon i merlot. Białe wina są świeże i proste, a czerwone raczej strukturalne.
TESSALIA
87000 hektarów, około 425 tysiecy hektolitrów wina. Tessalia graniczy na północy z Macedonią, na zachodzie z Epirusem, na południu z Grecją Centralną. Winnice Rapsani leżą na wysokości 400-700 metrów, produkują wina w stytlu borsdoskim, a także eleganckie Chardonnay, na zachód od Rapsani leży apelacja Tarnavos, w okresie okupacjooi tureckiej raczej uprawiano tu zboże. Przede wszystkim robi się tu słodkie wina Moschato Amvourgou (tzw,czerwony muscat hamburski). W północnej Tessalii w okolicach Larissa wytwarza się podobne wina.
TRACJA
Około 20000 tysiecy hektarów, 50 tysiecy hektolitrów. Północno-wschodnia Grecja. Nieco mniej winiarsko rozwinięty region Grecji, jest tu stosunkowo duża populacja muzułmanów, co jest niewątpliwie spuścizną panowania tureckiego. Wina stąd mają głównie znaczenie lokalne. Istnieje pewne podobieństwo z winami bułgarskimi. Uprawia się tu biały, dosyć pospolity szczep Zoumiatiko czyli bułgarski Dimiat, czerwony Mavroudi Thrakis, czyli prawdopodobnie klon bułgarskiego szczepu Mavrud, Pamidi czyli odpowiednik bułgarskiej odmiany Pamid. Winiarska firma Tsantalis, jedna z najprężniejszych w Grecji obsadziła tu w 1992 roku około 50 hektarów winnic odmianami Roditis, Zoumiatis(Dimiat), Muskatem aleksandryjskim i Limnio, ale także Chardonnay, Sauvignon Blanc, Cabernet Sauvignon, Grenache, Syrah i Merlot.

Epir (Epirus)
to najzimniejszy i najbardziej górzysty region Grecji. Na zboczach góry Pindos produkowane jest Zitsa, jedno z niewielu win musujących w kraju: wysokiej jakości białe wino OPAP z lokalnej odmiany winogron Debina, również w wersji musującej. Apelacja wokół Metsowa produkuje natomiast mocne wina z szczepu cabernet sauvignon.
Najbardziej górzysty region winiarski Grecji produkuje ponad 30 tysiecy hektolitrów wina rocznie. Do najlepszych producentów tego regionu należy Zitsa, Ioannina, Metsovo. Jednym z najbardziej nowoczesnych producentów jest Katogi Averoff, produkująca uważane za najlepsze w Grecji Cabernet Sauvignon.

Kreta
Produkcja koncentruje się na bezpestkowych rasaki (bardzo słodkich rodzynkach sułtańskich) oraz winogronach stołowych. Na północy wyspy, gdzie góry chronią winnice przed gorącymi afrykańskimi wiatrami, uprawia się winogrona do produkcji wysokiej jakości win. Na wyspie działają cztery winnice OPAP: w mieście Sitia produkowane są świeże i aromatyczne wina białe z vilany i thrapsathiri oraz wina czerwone z liatiko; Dafnes produkuje wina czerwone z liatiko; Peza – wina białe z Vilany oraz wina czerwone z Kotsifali i Mandelari; Archanes produkuje wina o średniej gęstości z Kotsifali i Mandelari.
Na tej największej z wysp Morza Egejskiego (piąta pod względem wielkości na Morzu Śródziemnym) produkuje się 20% wszystkich win greckich. Wyspa ma bardzo zróżnicowany krajobraz, zdominowany przez łańcuch górski ciągnący się z zachodu na wschód, z najwyższym szczytem Psiloritis o wysokości 2456 metrów! Na Krecie istnieją cztery główne obszary uprawy winorośli: Archanes (około 500 hektarów na wysokości około 700 metrów, głównie odmiany Kotsifali), Dafnes (około 400 hektarów upraw, głównie odmiany Liatiko, rosnącej na zboczach Psiloritis, na wysokości około 300-400 metrów), Peza (około 800 hektarów odmian Kotsifali, Mandilaria i Villana na wysokości powyżej 600 metrów), Sitia (około 700 hektarów odmiany Liatiko na wysokości powyżej 650 metrów). Wszystkie są dobrze chronione przed gorącymi, południowymi wiatrami łańcuchem górskim, który zabezpiecza doliny w wodę z topniejących śniegów. Kreta nigdy nie była zaatakowana przez filokserę.

Samos ( Wyspy Egejskie ) słynie z muskatu o tej samej nazwie, pochodzącego z winogron odmiany petits grains, uprawianych na tarasach, które od poziomu morza sięgają nawet 800 metrów nad poziomem morza. Z tego powodu wino dojrzewa tutaj od końca sierpnia do końca października, a zbiory są wydłużone. Samos Moscato ma świeży i dynamiczny smak: jest aromatyczny, słodki i owocowy, z nutami kwiatu pomarańczy, żółtej brzoskwini i moreli. Na wyspie Lemnos, oprócz czerwonego wina z Limnio, produkowane są słodkie wina z muskatu aleksandryjskiego, które dodają nuty piżmowe do kwiatowych i owocowych niuansów.
MORZE EGEJSKIE
Na Morzu Egejskich uprawia sie około 9 tysięcy hektarów, z produkcją około 150 tysięcy hektolitrów wina. Do najbardziej znanych wysp należą Kreta, Limnos, Mykonos, Paros, Rodos, Samos i Santorini. Wyspy Egejskie należą do najstarszych regionów winiarskich świata, od czasów fenickich i egipskich poczynając. Wina z tych wysp były niezwykle wysoko cenione w czasach antycznych, szcególnie mocna, słodka Malvasia. Nie ma wątpliwości, że największym stymulatorem winiarstwa na wyspach Morza Egejskiego stała się turystyka, szczególnie po II Wojnie Światowej (Samos, Santorini, Kreta). Dosyć gorący klimat na wyspach powoduje, że trudno jest tu o wina o wysokich standardach, w rozumieniu nowoczesnego winiarstwa. Ale wyżej położone winnice, nowoczesne techniki winiarskie, mikroklimat tworzony przez morskie wiatry, górskie doliny, i odpowiednie odmiany winorośli powodują, że wina stąd stają się lepsze i zaczynają konkurować z innymi regionami Grecji. W czasach pewnej homogenizacji win, antyczne tradycje miejscowego winiarstwa stają się dzisiaj czymś bardzo atrakcyjnym. Dobrym przykładem może być Vinsanto z Santorini. Podobnie jest z muscatem z Samos. Swoje antyczne winiarskie korzenie wykorzystują także Mykonos, Paros, Limnos i Rodos. LIMNOS
Wulkaniczna wyspa znajwyższym szczytem 430 metrów, w uprawie jest około 1000 hektarów głównie Limnio, zwanej także Kalambaki oraz bardziej popularny Muskat Aleksandryjski.

Wyspy Jońskie (Kefalonia, Korfu, Zakynthos, Lefkada, Kithira, Itaka i Paksos)
Najważniejszym odmianą na wyspach jest kefalońska robola, doskonała do produkcji wytrawnych i słodkich win likierowych. Wyróżniają się dwa OPE: czerwone Mavrodaphne z Kefalonii i białe Moscato z Kefalonii. Verdea di Zante to natomiast wino z tradycyjną nazwą.

Cyklady (Naxos, stolicą administracyjną Siros, Santorini i Tinos, Paros)
Powstają tu zarówno doskonałe wina białe (z szczepów assyrtiko, athiri, aidani i malvasia), jak i czerwone wina z szczepu mandelari, często łagodzone białymi winogronami. PAROS
Wyspa posiada swoją apelację od 1981 roku. Uprawia się tu miejscowe odmiany Mandilaria (33%) i Monemvasia (66%). Podobnie jak na Santorini, plantatorzy mają problem z silnymi wiatrami, stąd specjalnie prowadzona winorośl może osiągnąć nawet 4 metry długości.

OPAP z Paros słynie z białych win z Malvasii i czerwonych win z Mandelari.

Na Santorini OPAP odróżnia się od assyrtiko, Aidani i Athiri. Jednak lwia część należy do Vin Santo lub Xantos Wine: zazwyczaj wytwarzane z assyrtiko, Aidani i Aidani, charakteryzuje się dymnymi i mineralnymi nutami kandyzowanych owoców, orzechów laskowych i wanilii, a także świeżym i przyjemnym smakiem. Na wyspie produkowany jest również inny znany passito, Liastos, z assyrtiko i Aidani.

Z czym komponują się białe wina greckie?

Świeże wina z odmiany moskofilero (podobnej do muszkatołu) doskonale komponują się z musaką (zapiekanym bakłażanem), .
Assyrtiko doskonale komponuje się z dolmades (liście winogron faszerowane ryżem i mielonym mięsem).
Do retsiny retsinę z Attyki podaje się słynną grecką sałatką (horiatiki), w której fetę podaje się z pomidorami, cebulą, papryką, ogórkami i czarnymi oliwkami, doprawioną tzatziki z jogurtu, ogórków i czosnku.

Z czym komponują się czerwone wina greckie?

Doskonale pasują do souvlaki, tradycyjnych szaszłyków jagnięcych, szczególnie czerwone wina takie jak Nemea z Peloponezu.

A z czym klasyczne wina słodkie?

Greckie słodkie wino doskonale komponuje się z deserami na bazie ciasta francuskiego. Malvasia sprawdzi się w połączeniu z baklawą (posiekane migdały z miodem), Vin Santo z Santorini galaktoboureko – rozpływającym się w ustach deserem z gęstym kremem z semoliny(gruboziarnistej mąki) lub kaszy manny, pieczonym w chrupiącym cieście filo i po upieczeniu zalewany słodkim, cytrusowym syropem ze śmietaną , kataifi (z posiekanymi migdałami i syropem), a także z kourambiédes (ciasteczkami z suszonymi owocami i miodem).

Grecja

W 1999 roku uprawiano winorośl na obszarze około 129 tysięcy hektarów (o 6 tysięcy hektarów mniej niż w 1995 roku), z czego uzyskano około 3,7 mln hektolitrów wina.

Grecja

Wina i regiony winiarskie Grecji

Podział jakościowy win greckich

Lista regionów i apelacji w Grecji

1. Północna Grecja – Northern Greece

Tracja

Macedonia

Epirus

Thessalia

2. Centralna Grecja – Central Greece

3. Wyspy Egejskie – Aegean Islands

4. Południowa Grecja – Southern Greece

Peloponez

5. Wyspy Jońskie – Ionian Islands

Co pije się dziś w Grecji?

Greckie terroir

Greckie odmiany winorośli

Greckie regiony uprawy winorośli

Z czym komponują się białe wina greckie?

Z czym komponują się czerwone wina greckie?

A z czym klasyczne wina słodkie?

Grecja

More Tasty Recipes

Wermuth/ Wermut /Vermouth

Wermuth (Hiszpania)

Wirtembergia

Nahe

Dodaj komentarzAnuluj odpowiedź