Na południowym krańcu Morza Egejskiego znajduje się najsłynniejsza i największa wyspa
Grecji – Kreta . Historia wina sięga tu 7000 lat, a cywilizacja minojska uważana jest za jedną z pierwszych cywilizacji w Europie. W średniowieczu słodkie wina Malvasia były sprzedawane w najważniejszych ośrodkach ówczesnej Europy.
Kreta jest nieprzerwanie użytkowanym regionem winiarskim w Europie. Ta starożytna kultura posiada również najstarszą prasę do wina na kontynencie, relikt liczący ponad 3500 lat, odkrytą w Vathypetro, niedaleko Heraklionu.
8000 hektarów winnic stanowi około 12% produkcji wina w Grecji. Ostatnie dekady odmieniły kreteńskie wina, co było efektem nowego podejścia do uprawy winorośli.
Wapienne gleby i śródziemnomorski klimat tworzą wyjatkowy terroir Krety. Gleby, od gliny po piaszczysto-gliniaste, pozwalają korzeniom winorośli dotrzc do głębokich zasobów wody i minerałów;
Na Krecie, są gorące i słoneczne lata oraz łagodne, deszczowe zimy oraz górskie wiatry z Afryki. Północna Afryka zapewnia gorące wiatry, a Morze Egejskie na północy zapewnia chłodne bryzy.
Rdzime odmiany jak Vilana, Kotsifali i Liatiko definiują wyjątkowy charakter wyspy.
Na wyspie znajdują się cztery apelacje z chronioną nazwą pochodzenia (PDO) i ponad 80 winnic, które przeżywają renesans winiarski. Dziś Kreta przeżywa prawdziwy renesans winiarski, napędzany przez innowacyjnych winiarzy, którzy winifikują rodzime szczepy winogron, takie jak Vilana, Kotsifali i Liatiko, tworząc wina światowej klasy.
Geografia i klimat
Kreta rozciąga się na długości ponad 260 kilometrów z zachodu na wschód i jest poprzecinana trzema pasmami górskimi, które dzielą wyspę na regiony północną i południową. Ta bariera geograficzna ma kluczowe znaczenie dla uprawy winorośli: północ jest osłonięta od gorących wiatrów znad Sahary z południa, a jednocześnie chłodzona przez północne morskie bryzy. To właśnie tam koncentruje się 90% kreteńskiej produkcji wina.
Klimat waha się od suchego i gorącego na wybrzeżu do wilgotnego i alpejskiego na wyższych wysokościach (do 900 metrów nad poziomem morza). Lata są słoneczne i suche z niewielkimi opadami deszczu, a zimy łagodne i deszczowe. Taka kombinacja zapewnia naturalne nawadnianie i zdrowe winogrona przy niskim ryzyku chorób.
Region Heraklionu na północy stanowi serce renesansu winiarstwa na Krecie – działa tu około 50 nowoczesnych winnic, produkujących najbardziej prestiżowe wina wyspy.
Białe odmiany winogron
Vilana, Najważniejsza biała odmiana winogron na Krecie, Vilana, daje świeże, orzeźwiające wina białe o cytrusowych aromatach i wyraźną kwasowością. Vilana uprawiana jest głównie w obszarze chronionej nazwy pochodzenia Peza i daje lekkie, śródziemnomorskie wina letnie.
Vidiano – niemal zapomniana odmiana winorośli, która w ostatnich latach przeżywa spektakularny powrót. Vidiano (znana również jako Vidiano Aspro) oferuje pełne białe wina z aromatami białych kwiatów, owoców pestkowych i nutą mineralną. Najlepsze egzemplarze dojrzewają w beczkach i rozwijają potencjał starzenia.
Thrapsathiri. Często używany jako dodatek do mieszanki z Vilaną, aby wzmocnić jej strukturę i złożoność. Wnosi nuty kwiatowe i elegancką kwasowość.
Dafni Aromatyczny rarytas o intensywnych nutach liścia laurowego – nazwa dosłownie oznacza „wawrzyn”. Uprawiany głównie w regionie Chronionej Prowincji Natury Dafnes.
Czerwone odmiany winogron
Kotsifali – wiodąca odmiana do produkcji kreteńskich win czerwonych, dająca miękkie, owocowe wina o aromacie wiśni i aksamitnych taninach. Często mieszana z odmianą Mandilari dla uzyskania struktury i zdolności starzenia.
Mantilari (Mandilaria) zapewnia kolor, taninę i kwasowość w mieszankach z Kotsifali. Na Krecie winifikowana również jako pojedyncza odmiana, dająca mocne, korzenne wina o dobrym potencjale starzenia.
Liatiko – starożytna odmiana winorośli, dająca zarówno wina wytrawne, jak i słodkie. Słodkie wina likierowe z Liatiko (ChNP Dafnes, ChNP Sitia) to kreteńska specjalność – z rodzynkami, nutami przypraw i skoncentrowaną słodyczą.
Romeiko Rzadka, niemal wymarła odmiana winorośli, ponownie odkrywana przez innowacyjnych winiarzy.
Style wina
Wytrawne białe . Białe wina są świeże, pachną cytrusami, są mineralne – idealne do owoców morza i kuchni kreteńskiej. Najlepsze egzemplarze Vidiano dojrzewają w beczkach.
Czerwone wina . Dominują mieszanki Kotsifali i Mantilari, wina o średniej teksturze, z nutami czerwonych owoców, śródziemnomorskich ziół i miękkich tanin.
Wina likierowe. Kreteński specjał z suszonych winogron odmiany Liatiko. Intensywny, słodki, złożony – podobny do toskańskiego Vin Santo, ale z greckim charakterem.
Mieszanki międzynarodowe.
Współczesne winiarnie nie stronią również od innych europejskich odmian takich jak syrah, cabernet sauvignon i chardonnay, często mieszanych z rodzimymi odmianami.
Przykładowe dobre winiarnie kreteńskie
Douloufakis, Domaine Paterianakis, Stilianou, Sinadinakis, Lyrarakis, Klasztor Toplou
Cztery chronione nazwy pochodzenia (PDO)
PDO Peza
Największa i najbardziej znana apelacja wokół Heraklionu. Wytrawne białe wina z Vilany, czerwone wina z Kotsifali-Mandilari. Wysokość od 300 do 700 metrów n.p.m. zapewnia świeżość i elegancję.
PDO Archanes
Na południe od Heraklionu, znanego z mocnych czerwonych win z regionu Kotsifali-Mandilari. Wyższe położenie (do 900 metrów n.p.m.) i chłodniejszy klimat dają wina o strukturze i trwałości.
PDO Dafnes
Specjalizuje się w słodkich winach likierowych z Liatiko. Mała apelacja z bogatą tradycją w produkcji win deserowych w stylu Vin Santo.
PDO Sitia
Znajduje się wschodzie wyspy, słynie z wytrawnych i słodkich win Liatiko. Tam znajduje się znany producen wina – klasztor Toplou.
Winiarska historia Krety
Kreta szczyci się jedną z najdłuższych tradycji winiarskich na świecie. Znaleziska archeologiczne potwierdzają, że Minojczycy uprawiali i handlowali winem już 4000 lat temu.
W starożytności wino kreteńskie było poszukiwane w całym regionie Morza Śródziemnego. Rzymianie szczególnie cenili słodkie wina z wyspy. W średniowieczu Wenecjanie kontrolowali handel winem i eksportowali kreteńskie Malvasia di Candia (Candia – wenecka nazwa Heraklionu) do Europy.
Po wiekach panowania Imperium osmańskiego i późniejszej masowej produkcji pospolitych win, w latach 80. XX wieku rozpoczęła się rewolucja jakościowa. Młodzi, wykształceni winiarze powrócili do rodzinnych posiadłości, inwestowali w nowoczesne technologie piwniczne i koncentrowali się na rodzimych odmianach winorośli.
Obecnie Kreta należy do najciekawszych regionów winiarskich w Grecji – jest to przykład udanego połączenia starożytnej tradycji ze współczesnym winiarstwem.
ChOG (Chronione Oznaczenie Geograficzne) Kreta , ustanowione w 1989 roku, obejmuje cztery dystrykty wyspy: Lasiti, Heraklion, Retimno i Chania. Kreta jest największą i najdalej na południe wysuniętą grecką wyspą. Jej winnice, w bliskim kontakcie z drzewami oliwnymi prawie zawsze rozwijają po stronie północnej. Dzięki temu jest chroniona przed ciepłymi wiatrami Morza Libijskiego, a ponadto korzysta z dobroczynnego wiatru znad Morza Egejskiego i Kreteńskiego.
