Sauternes / Barsac *

Sauternes-Barsac to 2000 hektarów winnic w granicach regionu winiarskiego Graves,na lewym brzegu Garonny, 40 kilometrów od Bordeaux.

Stanowi jednak rodzaj enklawy na obszarze Graves, posiada własną, uregulowaną, oddzielną apelację AOC Sauternes. Oznacza to, że tutejsi winiarze sygnują swoje legendarne słodkie wina nazwą Sauternes lub Barsac, a nie Graves.

Region pełen starych zamków i siedzib przecięty jest przez małą rzeczkę Ciron, dopływ Garonny w największym stopniu odpowiedzialny za jakość powstających tu win. To sławne wino, sławione już przez Ryszarda Lwie Serce, przez wieki było dla ówczesnych gastronomów najbardziej wyrafinowanym z białych win.

Swoje własne AOC otrzymało już w 1936 roku. Kamienista ziemia, gliniaste podglebie oraz charakterystyczny klimat (poranne mgły oraz dobre nasłonecznienie w ciągu dnia) decydują o jakości wina. Ta wilgoć jest niezbędna do rozwoju botrytis cinerea, szlachetnej pleśni niezbędnej przy wyrobie win likierowych.

Najbardziej znanym winem jest Château d’Yquem, złocistożółte wino o wspaniałym zapachu kwiatów oraz owoców brzoskwini i moreli, pełne i łagodne, delikatne ale i mocne. Zawsze jest to wino kosztowne, ponieważ szlachetna pleśń nie dotyka wszystkich gron jednocześnie, trzeba je więc zbierać kilkakrotnie. Powoduje to wydłużenie czasu zbioru, a więc dodatkowe koszty. Botrytis cinerea ma tę cechę, że wyciąga wodę z owoców, przez co stają się słodsze. Zawartość soku w owocach maleje o połowę.

Yquem ugruntował swoją pozycję wielkiego wina już w połowie XIX wieku. Ponoć w 1859 roku Wielki Książę Konstanty (znany nam dobrze) po zdegustowaniu tego wina natychmiast zamówił 900 litrowe tonneau, za oszłamiającą cenę 20 000 franków w złocie. Rodzina carska miała szczególne upodobania do słodkich win.
Była także dużym odbiorcą słodkiego szampana Roederera i węgierskiego Tokaja. Niestety, splendor Sauternes na długie lata jakby przygasł, złożyła się na to inwazja filoksery, Rewolucja pażdziernikowa, dwie wojny światowe – wszystkie te czynniki spowodowały spadek jakości tego wina, zważywszy, że i tak najważniejsze zawsze zależało od Pana Boga.
Punktem zwrotnym dla win z Sauternes był rok 1982, 1983, później rocznik 1988, 1989,1990. Te znakomite roczniki spowodowały ponowne zainteresowanie się kosztownym winem z tego regionu. W ocenie fachowców, słodkie sauternes przynoszą ich producentom więcej chwały niż pieniędzy.

Pośród trzech szczepów używanych w tym regionie: sauvignon blanc, smillon i uscadelle – to semillon, sam w sobie szczep mało atrakcyjny, jest najbardziej wrażliwy na szlachetną pleśń i daje najbogatszy moszcz. To on decyduje o niezwykłości win z Sauternes. Zespolenie tych trzech odmian nadaje tym białym słodkim winom z Bordeaux ich kolor, bogactwo aromatów i ich długość w ustach.


Aby powstał piękny, słodki Sauternes, muszą zaistnieć szczególne warunki pogodowe, stąd wielkie wina w tym regionie powstają zaledwie dwa, trzy razy podczas dekady. Należy przypuszczać, że w XVII wieku zadawalano się częściej tylko zwykłym, słodkim Sauternes, który nie był tak wyrafinowany jak współcześnie.

Wina z Sauternes są nieporównywalne z innymi, mają kolor od jasnozłotego do bursztynowego w zależności od wieku i delikatny smak. Zawierają od 13 do 16 % alkoholu oraz około 150 g/l niesfermentowanych cukrów. Fermentacja alkoholowa Sauternes trwa około jednego roku (a nawet dłużej), a do butelek rozlewa się je dopiero po trzech latach. Starzeją się znakomicie. Najlepsze starzeją się i wiek cały. Wielkich roczników w zasadzie nie powinno się otwierać przed osiągnięciem 10 lat, co nie oznacza, że nie można pić ich za młodu. Są one wtedy bardziej owocowe i z nerwem. Stare butelki, niestety, wymagają wymiany korków mniej więcej co 20 lat, właściwie składowane wytrzymują i 40 lat.

Sauternes najlepiej podawać w temperaturze 8-10 °C (niektóre źródła podają 5-8 °C). Tak czy owak podaje się je bardzo zimne ale nie zmrożone. Serwuje się je w tradycyjnych kieliszkach bordoskich, do deserów, foie gras, roquerfort i melonów. Niezrównany jako aperitif. Aż trudno uwierzyć, ale to słodkie wino pija się do wielu innych potraw.

Słodkie wina, dawniej były szczególnie faworyzowane nie tylko dla ich walorów smakowych i bukietu, ale głównie ze względów praktycznych. Większość problemów produkcyjnych w minionych wiekach sprowadzała się do trudności w stabilizowaniu wina, a więc jego trwałości. Bez kontroli temperatury fermantacji (co dzisiaj jest nie do pomyślenia), poziom kwasu mógł być niebezpiecznie wysoki i w wielu przypadkach wino po kilku miesiącach zamieniało się w ocet. Gdy do tego dodamy ryzyko infekcji bakteryjnej i przedwczesnego utlenienia, staje się jasne, dlaczego wina w tych czasach spożywano nie póżniej niż w ciągu roku od zbioru. Dorzućmy jeszcze problem transportu, a problem sposobu konserwacji wina staje się oczywisty.

Do tego celu służą w zasadzie dwie drogi. Jedną jest alkoholizowanie wina (alkohol lub brandy – francuskie vin doux naturel, porto, sherry itp.), drugą tzw. późny zbiór winogron i botrytis cinerea (szlachetna pleśń).

Botrytis cinerea,
mikroskopijny grzyb atakujący winogrona, który w specyficznych warunkach wilgotnego klimatu powoduje powstanie tzw. szlachetnej pleśni. Wpływa na zwiększenie stężenia cukrów i kwasów w gronach oraz charakterystycznego smaku i bukietu w takich winach, jak: sauternes, barsac, tokaj, montbazillac, quarts-de-chaume, bonnezeaux, vouvray, coteaux du Layon (Dolina Loary), niemieckich i austriackich beerenauslese czy trockenbeerenauslese. Wina takie mają wspaniały, zachwycający miodowomorelowy aromat i smak. Przy niesprzyjających warunkach pogodowych, gdy nie ma wystarczającej różnicy temperatur umożliwiających powstanie mgły, tak potrzebnej dla rozwoju szlachetnej pleśni, mglistych nocy i słonecznych dni, powstaje likierowe wino bez specyficznej charakterystyki smakowej i aromatycznej, stąd tak mało wielkich roczników sauternes. Czy na owocach rozwinie się szlachetna czy szara pleśń zależy od wielu czynników – wilgotności, temperatury, grubości skórek i odmiany winogron .

Faktem jest także, że nawet wysoki poziom cukru tzw.resztkowego (osadowego) nie daje gwarancji stabilności wina. Zawsze istnieje ryzyko wtórnej fermentacji, gdy uśpione drożdże, przy cieplejszej pogodzie ożyją.
Już w XVII stuleciu Niemcy i Holendrzy (w Bordeaux, a właściwie w protestanckim Bergerac, skąd eksportowali do Holandii i innych regionów Europy słodki Monbazillac, używali dwutlenku siarki , aby zapobiec wtórnej fermentacji.

Do słodkich AOC w Bordeaux oprócz Sauternes i Barsac należą: Cerons, Saint-Croix du Mont, Loupiac i Cadillac, Graves Supérieures, Cotes de Bordeaux Saint-Macaire i Sainte-Foy-Bordeaux.

Trochę historii

Najwcześniejsze dowody produkcji słodkiego wina pochodzą dopiero z XVII wieku. Anglia była głównym rynkiem eksportowym regionu od średniowiecza, ale bardziej cenili sobie wina wytrawniejsze, zaczynając od clairet  w czasach średniowiecznych (wina o ciemnoróżowym kolorze), po dzisiejsze czerwone claret (obecnie tak okresla się w Wielkiej Brytanii czerwone wina bordoskie).

W XVII wieku, jako pierwsi, holenderscy kupcy zainteresowali się białym winem. Do tego czasu handlowali białymi niemieckimi winami, ale z uwagi na konflikty zbrojne takie jak Wojna trzydziestoletnia (1618-1648), wojna o sukcesję w Palatynacie (1688-1699) oraz wzrost popularności piwa, niemiecki rynek wina dla Holendrów zaczął słabnąć.

Holendrzy dostrzegli szansę na nowe źródło produkcji w Bordeaux i tam zaczęli inwestować w sadzenie białych odmian winogron. Wprowadzili oni do regionu niemieckie techniki produkcji białego wina (zatrzymywanie fermentacji za pomocą siarki w celu utrzymania poziomu cukru resztkowego. Jedna z tych technik polegała na użyciu tzw. świecy siarkowej, z knotem zanurzonym w siarce i spaleniu jej w beczce, w której wino miało fermentować. Holendrzy zaczęli identyfikować obszary, które mogłyby produkować winogrona dobrze nadające się do produkcji białego wina i wkrótce skupili się na regionie Sauternes.

Interesujące jest, że początkowo zaatakowane przez grzyby winogrona producenci z Sauternes utrzymywali w tajemnicy . Winogrona odmiany sémillon zainfekowane grzyby pracownicy winnicy musieli oddzielać od czystych jagód, ale nie wiadomo czy zainfekowane botrytis winogrona były wykorzystywane w produkcji wina .

 Pod koniec XVIII wieku reputacja win Sauternes była znana na całym świecie, a przyszły prezydent Stanów Zjednoczonych , Tomasz Jefferson, był ich koneserem. . 

Podobnie jak większość regionu winiarskiego Bordeaux, region Sauternes ma klimat morski , który przynosi zagrożenia dla winorośli w postaci jesiennych przymrozków , gradu i deszczów, które mogą zrujnować cały rocznik. Region Sauternes znajduje się 40 km (25 mil) na południowy wschód od miasta Bordeaux , wzdłuż rzeki Garonny i jej dopływu , Ciron .Źródłem Ciron jest źródło , które ma chłodniejsze wody niż Garonna. Jesienią, gdy klimat jest ciepły i suchy, różne temperatury obu rzek spotykają się, tworząc mgłę , która opada na winnice od wieczora do późnego ranka. Warunki te sprzyjają rozwojowi grzyba Botrytis cinerea . Około południa ciepłe słońce pomoże rozproszyć mgłę i wysuszyć winogrona, aby zapobiec rozwojowi mniej korzystnej gnicia.   

Regiony winiarskie

Region winiarski Sauternes obejmuje pięć — Barsac, Sauternes, Bommes , Fargues i Preignac, wszystkie pięć gmin może używać nazwy Sauternes, region Barsac może również etykietować swoje wina pod apelacją Barsac .

Wina z Barsac wyróżniają się od innych win Sauternes tym, że są nieco bardziej wytrawne i lżejsze, mają mniej ” ciała”.  W latach, w których szlachetna pleśń nie rozwija się, producenci z Sauternes często wytwarzają wytrawne białe wina pod ogólnym Bordeaux AOC . Aby otrzymać etykietę Sauternes, wina muszą mieć co najmniej 13% zawartości alkoholu i przejść test degustacyjny, w którym muszą mieć wyraźnie słodki smak. Nie ma przepisów określających dokładną ilość cukru resztkowego, jaką muszą zawierać wina. 


Klasyfikacja win Sauternes
W przeciwieństwie do czerwonych win z regionu Médoc, które otrzymały pięć stopni, wina Sauternes i Barsac zostały sklasyfikowane w dwóch kategoriach: Premiers Crus i Deuxièmes Crus.
Aby docenić szczególny prestiż i niezwykle wysoką cenę win z Château d’Yquem, jej wina zostały sklasyfikowane jako Premier Cru Supérieur.
Żadna inna winnica w regionie winiarskim Bordeaux, ani czerwone, ani słodkie, nie otrzymała klasyfikacji Supérieur. Obecnie istnieje jedenaście winnic Premiers Crus i piętnaście Deuxièmes Crus.
Obszary winiarskie blisko Sauternes, takie jak Cérons, Loupiac i Cadillac oraz nieco dalszy obszar Monbazillac również mają tendencję do produkcji słodkich win w stylu zbotryfikowanym pod własną nazwą pochodzenia, chociaż są uważane za niższej jakości.  
Klasyfikacja win z Sauterne z 1855 roku.

Premier Cru Supérieur
Château d’YQUEM – Sauternes

Premiers Crus

Château LA TOUR BLANCHE – Sauternes
Château LAFAURIE-PEYRAGUEY – Sauternes
Clos HAUT-PEYRAGUEY – Sauternes
Château de RAYNE VIGNEAU – Sauternes
Château SUDUIRAUT – Sauternes
Château COUTET – Barsac
Château CLIMENS – Barsac
Château GUIRAUD – Sauternes
Château RIEUSSEC – Sauternes
Château RABAUD-PROMIS – Sauternes
Château SIGALAS-RABAUD – Sauternes

Deuxième Crus

Château de MYRAT – Barsac
Château DOISY DAËNE – Barsac
Château DOISY-DUBROCA – Barsac
Château DOISY-VEDRINES – Barsac
Château d’ARCHE – Sauternes
Château FILHOT – Sauternes
Château BROUSTET – Barsac
Château NAIRAC – Barsac
Château CAILLOU – Barsac
Château SUAU – Barsac
Château de MALLE – Sauternes
Château ROMER du HAYOT – Sauternes
Château ROMER – Sauternes
Château LAMOTHE – Sauternes

Styl i serwowanie wina

Sauternes charakteryzują się równowagą słodyczy z nutą kwasowości. Niektóre typowe nuty smakowe Sauternes obejmują morele , miód i brzoskwinie , z orzechową nutą, która jest typową cechą szlachetnego sémillon. Najlepsze Sauternes mogą leżakować, odpowiednio przechowywane, nawet ponad 100 lat. Barwę mają złocistą, któr staje się coraz ciemniejsza w miarę starzenia.

Większość Sauternes jest sprzedawana w tzw. demi bouteille  o pojemności 375 ml, choć produkowane są również większe butelki. Wina zazwyczaj podaje się schłodzone do temperatury 10 °C , ale wina starsze niż 15 lat często podaje się o kilka stopni cieplejsze. Sauternes jest klasycznym winem do foie gras. 

Chateau d’Arche, Grand Cru Classé 1855

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *