Dolina Itata to jeden z najstarszych regionów Ameryki Południowej, położony w regionie Ñuble w południowym Chile, około 420 km na południe od Santiago. Słynie z suchych upraw, stuletnich lasów, świeżych produktów oraz niskiej, chłodnej uprawy szczepów winogron, takich jak País i Moscatel. Geografia i klimat: Lokalizacja: Skupia się wokół miast takich jak Coelemu, Quillón i Chillán, rozciągając się między Pasmem Nadbrzeżnym a Andami. (mm), nie wymaga sztucznego nawadniania (wnętrze Secano). Kluczowe odmiany winorośli: País: Historyczna odmiana czerwonej winorośli, z której powstają rustykalne, lekkie i owocowe wina czerwone. Moscatel de Alejandría: Aromatyczna biała odmiana winogron używana do produkcji win białych i pomarańczowych o kwiatowym smaku. Cinsault: Wyhodowana dekady temu, dobrze prosperująca jako czerwone wino z suchych upraw starych winorośli z wyrazistymi nutami jagodowymi. Semillon i Carignan: Coraz bardziej cenione odmiany winogron, z których powstają złożone mieszanki.
Winogrona po raz pierwszy sprowadzono do kraju przez port w pobliżu Concepción i drogą lądową do stolicy w połowie XVI wieku . Gorące lata i bardzo wilgotne, mroźne zimy stanowiły wyzwanie dla szlachetnych odmian, któremu udało się sprostać dopiero dzięki nowoczesnym technologiom. Niewielka, ale oddana grupa producentów produkuje wina zarówno na eksport, jak i na rynek lokalny.
Tuż za południową granicą Maule, region Itata w chilijskiej Zona Sur szczyci się tradycją winiarską sięgającą XVI wieku. Stworzony przez hiszpańskich konkwistadorów podczas podboju Ameryki, region ten od dawna uprawiał pais i muskat na tych prastarych glebach wulkanicznych, wykorzystując ich żyzność i wynikające z niej wysokie plony. W XX wieku istniał duży i rozwijający się rynek chilijskiego wina luzem. W związku z tym nie było bodźca do jakichkolwiek pozytywnych zmian.
Jednak rynek wina w dużych kontenerach jest obecnie w fazie schyłkowej: winiarze z Itata zostali zmuszeni do podniesienia poprzeczki, produkując wysokiej jakości wina z wiodących szczepów, takich jak Pinot Noir i Chardonnay. Jednocześnie stare partie Muscat i Pais są ponownie oceniane, a rośnie ruch promujący unikalne chilijskie smaki obok uznanych klasyków. Dziś najlepsze aspekty tradycji i nowoczesności idą ręka w rękę.
Niegdyś poświęcone uprawom o wysokiej intensywności, winnice Itaty przeżywają obecnie niezwykły renesans. Uprawiane w zielonym i pagórkowatym regionie, najlepsze wina Itaty są absolutnie urzekające: łączą hojność owoców ze świeżością wpływów Pacyfiku, szczególnie na wyższych wysokościach. W majestatycznym terenie „głębokiego południa” najlepsi chilijscy winiarze nieustannie przekraczają granice i na nowo definiują nasze oczekiwania.
Dolina Itata rzeczywiście przyciągnęła w ostatnich latach wiele uwagi i inwestycji z zewnątrz. Vignoble (4252 hektary winnic) znajduje się na południe od miasta Chillán, ciągnąc się przez około 100 kilometrów w kierunku winnic Bio Bio. Na zachodzie leży portowe miasto Concepción, a na wschodzie ośnieżone Andy. To niezwykle korzystne miejsce do uprawy winorośli.
Kluczem do niedawnego globalnego sukcesu Itata nie są jednak wyłącznie odmiany. Kluczowe dla regionu, jak to często bywa w Chile, jest bliskość oceanu – obecność chłodnego powietrza morskiego ma znaczący wpływ na lokalny mezoklimat. Odpowiada ono za łagodzenie letnich upałów i zwiększenie ilości rocznych opadów, dwóch ważnych czynników, które pozwalają producentom na prowadzenie suchej uprawy w regionie. Jest to jednak o wiele trudniejsze w Valle Central : wysokogórskie pasmo Coastal Range blokuje wszelkie wpływy Pacyfiku, zanim zdążą one przedostać się w głąb lądu. Na szczęście winnice Itata są stosunkowo narażone na pogodę oceaniczną ze względu na niższą wysokość pasma Coastal Range na południu. W północnej Europie dodatkowe opady deszczu i zachmurzenie byłyby postrzegane jako przeszkoda – w Chile są to cenne surowce naturalne, ponieważ (skupiający się na jakości) rolnicy chcą uniknąć nadmiernej dojrzałości.
Drugim kluczowym czynnikiem jest terroir. Winnice Itaty, skupione wokół miast Chillán, Quillón i Coelemu, posadzone są na mieszance piaszczystych i gliniastych gleb, dobrze przepuszczalnych i niekiedy zbyt żyznych . Występują tu jednak również granitowe urwiska z bogatą w minerały gliną w podłożu. Te doskonałe terroir, w połączeniu z intensywnym nasłonecznieniem, dają styl, który łączy w sobie najlepsze elementy żywiołowości Doliny Centralnej i finezji Limari; wiele win charakteryzuje się żywą kwasowością, której czasami brakuje w cieplejszym klimacie Chile. Wykorzystując różnorodną paletę francuskich i lokalnych winogron, dynamiczni winiarze pomagają odrzucić (dawną) reputację Itaty jako przeciętnej.
Z 4252 hektarów regionu, 44% (w porównaniu z całością chilijską) jest przeznaczone pod uprawę winorośli País i Moscatel. Dwadzieścia pięć lat temu sama wzmianka o szczepach País (California’s Mission) spotykała się z drwinami enofilów – kiepskiej jakości odmiany bywają bardzo blade i rozwodnione. Jednak w ostatnich latach País zyskał nowe życie, wspierany przez projekt „Revival” Dereka Mossmana Knappa, poświęcony starym winoroślom, oraz przez prozelityzm Miguela Torresa Jr.
W przeciwieństwie do kalifornijskich winiarzy, rosnąca rzesza rzemieślniczych winiarzy z Itaty na nowo odkrywa walory odmiany Pais. Genetycznie identyczna z hiszpańską (obecnie wymarłą) odmianą Listán Prieto , odmiana Pais była używana przez wiele dekad w mieszankach, zazwyczaj w hurtowych ilościach, sprzedawanych z dużym rabatem w Ameryce Południowej i USA. Wszystkie negatywne cechy tej odmiany – wysokie pH i blady kolor – były dodatkowo wzmacniane przez ogromne plony, których lokalni rolnicy oczekiwali, aby zadowolić swoich płatników. W najgorszym przypadku Pais może okazać się bardzo zapomnianą stratą.
Jednak rozwijający się ruch, na czele którego stoją najzdolniejsi chilijscy winiarze, zaczyna wpływać zarówno na jakość, jak i postrzeganie tego zmiennego szczepu przez konsumentów. Era nowożytna rozpoczęła się całkiem niedawno, w XXI wieku, gdy Derek Mossman Knapp, Miguel Torres Jr., Dominio del Cuarzo i inni interesariusze postanowili promować inną stronę chilijskiej uprawy winorośli; uznali, że uzależnienie od wszechobecnych odmian ugruntowało reputację kraju jako źródła wina o dobrej wartości. Jednak ci pasjonaci, napędzani dążeniem do doskonałości, nie zadowalają się tak niskim poziomem. Chcą ekscytować, inspirować i prowokować ciekawskich miłośników wina.
Dominio del Cuarzo Pais to doskonały przykład tego, jak wyjątkowe surowce i inteligentna produkcja wina mogą to osiągnąć. Wykorzystując owoce pochodzące z suchych krzewów winorośli (zasadzonych w XIX wieku), Dominio de Cuarzo zbiera niewielkie plony z działki mniejszej niż hektar. Uprawiane na mulistych, wulkanicznych glebach z czarnego bazaltu, grona są zbierane ręcznie i transportowane do piwnicy, gdzie poddawane są starannej selekcji przed fermentacją.
Winiarstwo podąża wówczas typowo burgundzką ścieżką. Enolog dąży do stworzenia najwyższej ekspresji chilijskiego terroir: za wszelką cenę chce uniknąć nadmiernej manipulacji ze strony człowieka. W tym przypadku Dominio de Cuarzo winifikuje całe grona w betonowych kadziach bez kontroli temperatury przez 18 dni. Jest to bardzo tradycyjna metoda obróbki wina – fermentacja całych gron zajmuje więcej czasu i wymaga dużej ilości miejsca, a do wydobycia koloru, tanin i smaku używa się pigeage (pocisku). Jednak kilku czołowych burgundzkich producentów przysięga na tę metodę, argumentując, że daje ona bardziej złożone, aromatyczne wina. Tymczasem Burgundczycy zdecydowanie preferują stosowanie naturalnych szczepów drożdży, wskazując na zwiększoną złożoność i subtelność wynikającą z dzikich drożdży. Tak jest w przypadku Dominio de Cuarzo.
Brak kontroli temperatury to kolejna odważna decyzja. Prawie wszyscy współcześni producenci stosują kontrolę temperatury, aby zachować owocowość i świeżość swoich win; jednak Burgundczycy uważają, że Pinot musi osiągnąć temperaturę 30°C (86°F), aby wydobyć wystarczającą ilość koloru i smaku ze skórek. Podobnie, Dominio de Cuarzo pozwala winu Pais fermentować bez sztucznego chłodzenia, dojrzewając wino przez 12 miesięcy w neutralnych dębowych beczkach przed butelkowaniem. Wino nie jest klarowane ani filtrowane – niechęć Burgundczyków do filtrowania wynika z przekonania, że może ono osłabić smak i aromat. Brak twardych dowodów naukowych potwierdza to twierdzenie, a jednak mantra antyfiltracyjna rozprzestrzenia się w Nowym Świecie.
Niemniej jednak jest to wzorcowa interpretacja szczepu Pais. Miękki, elegancki i przesiąknięty soczystymi, czerwonymi owocami, jego najbliższym rywalem jest Vinista Pedro Parry, opisana przez Tima Atkina MW jako „pysznie wyrafinowana, blada, figlarna i orzeźwiająca”, z nutami „granatu i malin” w środkowej części podniebienia. W Itacie produkuje się również obecnie kilka bardzo wartościowych białych win wytrawnych, szczególnie z Chardonnay, Rieslinga i Sauvignon Blanc. Jednak odmłodzenie tej niegdyś wyśmiewanej odmiany winorośli całkowicie nas oczarowało. Chilijczycy znów to zrobili.
4200 ha pod winoroślą. Średnia roczna produkcja
2 496 889 litrówrocznie Przybliżona liczba producentów
Dolina ta ma ponad 500-letnią historię winiarstwa, a jej początki sięgają 1551 roku, kiedy to hiszpańscy kolonizatorzy zasadzili tam País i Moscatel (Maskat Aleksandryjski). Nazwa Itata oznacza „obfity wypas” i pochodzi z języka Mapudungun, którym posługiwali się Mapucze, zamieszkujący te tereny przed przybyciem kolonizatorów.
Pasmo Nadbrzeżne stanowi barierę dla chłodniejszej pogody w północnych regionach winiarskich, ale nie sięga tak daleko na południe jak Itata. Oznacza to, że dolina odczuwa pełny efekt chłodzenia Oceanu Spokojnego, więcej opadów i większe zachmurzenie. Ten chłodniejszy klimat spowalnia wzrost odmiany País. Spowolnienie procesu dojrzewania winogron pozwala im zachować kwasowość, dając jasne i zrównoważone wino.
Tutejsze gleby są głównie gliniaste i granitowe z dużą ilością minerałów. Chilijski winiarz Leonardo Erazo (A Los Viñateros Bravos i Rogue Wine) studiował winiarstwo na Uniwersytecie w Chile, a następnie podróżował i studiował w Niemczech i Francji; zauważył interesujące podobieństwo między glebami Itata a glebami Beaujolais we Francji. Gleby magmowe, w tym przypadku granitowe, mają wysokie pH i są porowate, co pozwala korzeniom winorośli zapuścić się głęboko w ziemię. Inną ważną glebą występującą tutaj jest bazalt, powstały z zwietrzałej i schłodzonej lawy, który również dobrze przepuszcza wodę. Dobrze przepuszczalna gleba ma ogromne znaczenie dla regionu ze względu na wyższe opady.
Obecnie dominują tradycyjne odmiany País i Moscatel, ale można znaleźć również Cabernet Sauvignon, Carménère, Merlot, Cinsault, Tinórera, Semillon, Chardonnay i Sauvignon Blanc. Winiarze koncentrują się na starszych odmianach winorośli, a główny nacisk kładą na produkcję ekologiczną.
Itata
Rozciągająca się na ponad 100 kilometrów z północy na południe Itata stała się czołową południową strefą chłodnego klimatu Chile. Po raz pierwszy zasadzono tu winorośl w XVI wieku , a obecnie jest to historia odrodzenia, w której nowe pokolenie rolników traktuje dawne plantacje Moscatel i Pais z należnym im szacunkiem. Ten znakomity zasób, chilijskie winnice produkujące wina o unikalnym profilu smakowym, był długo niedoceniany i zagubiony w szumie medialnym wokół Maipo Cabernet i Casablanca Pinot Noir. Sytuacja ta jednak powoli się zmienia dzięki prozelityzmowi Dereka Mossmana Knappa i Miguela Torresa Jr.
Chłodzący wpływ rzek Itata i Ñuble w połączeniu z bryzą znad Pacyfiku zachęcił inwestorów do sadzenia odmian burgundzkich. Jednak to stare winorośle, Cinsault i Carignan, skradły show.
