
Autor, Andres de Wet , Stellenbosch
J.g.►Western Cape, r.►Coastal, d.Stellenbosch (15000 ha), okręgi : Banghoek, Bottelary, Devon Valley, Jonkershoek, Papegaaiberg, Polkadraai Hills, Simonsberg-Stellenbosch, Vlottenburg.
Oddalony od Kapsztadu o około 50 km, należy do najbardziej znanych południowoafrykańskich obszarów winiarskich. Przez miasto przepływa rzeka Eerste („pierwsza”), ponieważ była pierwszą rzeką, którą napotkali holenderscy osadnicy po opuszczeniu Kapsztadu. Najwcześniejszy budynek w okolicy Stellenbosch pochodzi z 1689 roku i nadal można go oglądać w Muratie Wine Estate. Miasto Stellenbosch jest historycznym miastem, drugim po Cape Town, założonym w 1679 roku, przez Simona van der Stela. Ma jedne z najlepiej zachowanych budynków wiktoriańskich i georgiańskich wzdłuż ulicy Dorp, będącej narodowym zabytkiem. Mieści się tu wiele znakomitych restauracji, kawiarni, butików i galerii. Wzdłuż wysadzanych dębami ulic znajduje się mnóstwo muzeów i interesujących miejsc.
Z miasta zawsze widoczne są otaczające miasto grzbiety dramatycznie wznoszących się gór Stellenbosch, Jonkershoek i Simonsberg. Stellenbosch bywa także nazywane miastem dębów, ponieważ obsadzono nimi ulice rodzącego się miasta, a niektóre z 300-letnich dębów są pomnikami przyrody. Niestety, tutejsze dęby nie nadają się do dojrzewania wina, ponieważ w południowoafrykańskim klimacie drzewa rosną zbyt szybko, przez co drewno jest zbyt porowate.
Znajduje się tu Uniwersytet założony w 1918 roku, jedyna uczelnia w Afryce Południowej, która oferuje dyplom w dziedzinie uprawy winorośli i enologii, wielu z najlepszych winiarzy w kraju jest jego absolwentami. W Stellenbosch mają swoją siedzibę Wine and Spirits Board, główny organ regulacyjny w branży winiarskiej, a także siedziba Distell’a, największego w RPA dystrybutora i producenta wina oraz brandy.
Ubogie gleby (wyróżnia się ich w tym dystrykcie ponad 50 typów) i morskie wiatry czynią je idealnym dla kompleksowych, pełnych ciała win czerwonych. W niezwykłej scenerii uprawia się tu winorośl dającą wina pełne owocu i aromatu, o dobrym kolorze i wspaniałej strukturze. Ciepły, śródziemnomorski klimat, o średniej temperaturze w lecie 28°C, w zimie około 19°C i opady deszczu wynoszące zwykle około 600 – 800 mm w miesiącach zimowych, wyraźne zmiany wysokości terenu, bliskość oceanu i chłodna, letnia, morska bryza zapewniają mikroklimat chłodniejszy niż normalnie. Większość gleb na obszarze Stellenbosch pochodzi z granitu i łupków, są unikalnymi reliktami przeszłości geologicznej, powstałych poprzez kilkadziesiąt milionów lat erozji. Wraz z głębokością rośnie jej kwasowość. Dobre właściwości fizyczne gleby, drenaż w wyższych partiach i ich zdolność retencyjna umożliwiają uprawę bez nawadniania.
Na styl i jakość win tego dystryktu wpływ mają okoliczne góry oraz bliskość False Bay. Gleby na wschodzie bazujące na granicie, nadają się szczególnie do produkcji szlachetnych win czerwonych, gleby z piaskowca na zachodzie, są najlepsze dla win białych. Stellenbosch jest jednym z najlepszych dystryktów winiarskich RPA (około 18% powierzchni winnic i ponad 200 winnic i winiarni), a wina należą do najdroższych. Porównywane bywają do kalifornijskich win z Pasa Robles, Arroyo Grande Valley czy Napa Valley.
Mieszanki ze Stellenbosch oparte na cabernet sauvignon np. flagowe Vergelegen V czy Rubicon Meerlust są uważane za wina najwyższej klasy, konkurujące nawet z bordoskimi cru classée.
Rodańskie czerwone odmiany, szczególnie syrah doskonale udają się w chłodniejszych rejonach Stellenbosch. Obszar ten jest również miejscem narodzin pinotage.
Winnice:
Adoro, Alto, Amani, Annandale Wines, Anwilka, Asara, Bein, Beyerskloof, Blaauwklippen Wine Estate, Boschendal, Botanica, Clos Malverne, Dalla Cia, Delaire Graff Estate, Delheim, De Meye, De Morgenzon, De Toren, De Trafford, Dewaal, Dornier Wines, Edgebaston, Eikendal, Epicurean, Ernie Els, Ernst Gouws, Fliz, Fleur du Cap, The Foundry, Glenelly, Graceland, Grangehurst, Guardian Peak, Hartenberg, Haskell, Ingwe Wine Estate, Jordan, Kaapzicht, Kanonkop, Katbakkies, Keermont, Keets, Ken Forrester, Kleine Zalze, Kleinood, Knorhoek, Laibach, Lanzerac Wine Estate, L’Avenir, Le Bonheur, Leopard Frog, Le Riche, Lourensford , Meerlust, Meinert, Miles Mossop, Mooiplaas, Morgenhof, Morgenster, Mulderbosch, Muratie, Mvemve Raats, Neethlingshof, Neil Ellis, Nico van der Merwe, Pongrácz, Oldenburg Vineyards, Overgaauw, Quoin Rock, Raats Family Wines, Remhoogte Wine Estate, Reyneke, Ron Burgundy Wines, Rudera Wines, Rustenberg , Rust en Vrede Estate, Saltare, Saxenburg, Simonsig, Spier, Stark-Condé Wines, Stellekaya, Stellenbosch Vineyards, Stellenrust, Stellenzicht, Sterhuis, Super Single Vineyards, Tamboerskloof, Teddy Hall Wines, The Winery of Good Hope, Thelema Mountain Vineyards, Thistle & Weed, Van Ryn, Tokara, Uva Mira Mountain Vineyards, Van Loggerenberg Wines, Vergelegen, Vergenoegd, Villiera Wines, Vriesenhof Vineyards, Warwick Estate, Waterford, Webersburg, Zorgvliet…
Szlak winiarski Stellenbosch
Jeśli istnieje jeden szlak winiarski, który wszyscy znają, to jest to właśnie ten. Rozciąga się wokół starego uniwersyteckiego miasta Stellenbosch. Jest to pierwszy obszar winiarski, który utworzył skoordynowany szlak winiarski). W sumie na terenie obszaru znajduje się około 200 gospodarstw, z których każde oferuje coś wyjątkowego, od degustacji MCC i nugatu po pikniki na świeżym powietrzu.
Zwiedzenie całego Stellenbosch podczas jednej wycieczki byłoby po prostu niemożliwe, dlatego zaleca się podzielenie wizyty i skupienie się na jednym z pięciu podszlaków na raz: Bottelary Hills, Greater Simonsberg, Helderberg, Stellenbosch Valley lub Stellenbosch Berg).

Vergelegen Wine Estate
Wśród wielu znakomitych winnic wyróżnia się Vergelegen Wine Estate, kultowa nieruchomość uznana w konkursie World’s Best Vineyard 2019, za najlepszą winnicę w Afryce. Jedna z najbardziej imponujących, malowniczych, historycznych farm winnych Afryki Południowej, położona na wzgórzach, na południe od Stellenbosch. Nazwa oznacza winnicę „położoną daleko”, ponieważ gdy Simon van der Stel planował ją po 1685 roku, była bardzo oddalona od bezpiecznej kolonii blisko Table Bay – trzy dni podróży wozem zaprzężonym w woły (tak się wtedy określało odległość!).
Obszar ziemi o powierzchni 342 ha, nazwanej później Vergelegen, w 1700 roku VOC przydzielił Willemowi Adriaanowi van der Stelowi, gubernatorowi Przylądka, synowi Simona van der Stela (pierwotna powierzchnia posiadłości wynosiła 74 tys. akrów czyli około 30 000 ha, kiedy free burgherom – wolnym obywatelom, nadawano ziemię o powierzchni zaledwie 12 ha!.
Oprócz n/w winnic, dzisiaj leży na tej ziemi Somerset West z blisko 60 tys. mieszkańców. Willem Adriaan zorientowawszy się w winiarskim potencjale Stellenbosch, zasadził kilka odmian winorośli, w tym chenin blanc, ►hanepoot (miejscowa nazwa muszkatu aleksandryjskiego) i ►muskadel (muscat blanc à petits grains). Po zaledwie 6 latach posiadał na swojej ziemi ponad pół miliona winorośli !
Mimo niewątpliwych zasług dla rozwoju Cape, uważany był przez free burghers, z którymi był w ostrym sporze, szczególnie przez najbogatszych z nich, za chciwego, aroganckiego, dyktatorskiego tyrana. Ostatecznie to oni zatryumfowali i w 1706 roku kolegium siedemnastu dyrektorów (Heren XVII) Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC) zwolniło go z obowiązków i nakazało wrócić do Holandii.
Niezależnie od werdyktu historii, wielu uważa go za geniusza, a jego wiedza jako botanika, leśniczego i ogrodnika, jego wizje i skala planowania, przyczyniły się w dużym stopniu do rozwoju rolnictwa na Przylądku.
Po jego wyjeździe Vergelegen został sprzedany i podzielony na cztery części. Północno-zachodnią część znaną dziś jako Lourensford zakupił Jacobus van der Heyden, południowo-zachodnią część znaną jako Morgenster (Gwiazda Poranna), zakupił Jacques Malan, francuski hugenot, a południowa część sprzedana została Catharinie Harmans, wdowie po Gerrit Cloete, która słusznie nazwała ją Cloetenburg (na tej części zbudowano dzisiejsze miasto Somerset West). Najważniejszą część z budynkami, winnicą i plantacjami, z zachowaniem nazwy Vergelegen, sprzedano Barendowi Gildenhausenowi (Geldenhuys).
W 1798 roku Vergelegen zakupiła rodzina Theunissenów, którzy z powodzeniem uprawiali tu winorośl przez około 100 lat. Pod koniec XIX wieku winnice zdewastowała filoksera. W 1917 roku posiadłość zakupił milioner, Sir Lionel Phillips, dla swojej żony, lady Florence. Nowi właściciele przywrócili dawną świetność Vergelegen i uczynili z niej najbogatszą posiadłość w Stellenbosch. Po ich śmierci w 1941 r. farmę sprzedano na aukcji rodzinie Barlowów. Barlowowie wykazali się taką samą troską i zainteresowaniem nową własnością jak Lady Phillips, sadząc winnice i powiększając hodowlę bydła. Ich syn przejął Vergelegen w 1960 roku, ale pod jego zarządem straciło całkowicie znaczenie jako producenta wina. W majątku hodowano wtedy głównie bydło, a w 1962 roku wyrwano ostatnią winorośl.
Wielkie odrodzenie Vergelegen nastąpiło ponownie w 1987 roku, gdy Anglo-American (właściwie Anglo American Farms – Amfarms), jedna z największych na świecie firm wydobywczych, mająca kopalnie na całym świecie, największego na świecie producenta platyny, kupiła farmę i postanowiła wytwarzać tam najwyższej jakości wina. Po rozległych badaniach gleby zasadzono około 100 hektarów winorośli, w tym chardonnay, sauvignon blanc i semillon oraz cabernet sauvignon, cabernet franc, merlot oraz pinot noir, otwarto także nowoczesną winiarnię. Firma prowadzi zróżnicowaną działalność rolniczą, oprócz winnic są tam także sady owocowe, cytrusy i stado mlecznych krów.
Głównym celem winnicy było stworzenie luksusowej marki wina. Flagowy czerwony Vergelegen V (’15-5*), jest jednym z najlepszych i najdroższych win w regionie, podobnym w stylu do wielkich win z Médoc, o dużym potencjale starzenia. To wino jest dowodem, że na Przylądku Zachodnim można produkować wina, które rywalizują z najlepszymi z Bordeaux. Dziś Vergelegen konkuruje ze 100 najlepszymi winami świata. Winnica jest także klejnotem ogrodniczym w Cape Winelands. Rośnie tam m.in. pięć ogromnych drzew kamforowych, prawdopodobnie zasadzonych w 1700 roku przez W.A. van der Stela, które już w 1942 r. uznano za pomniki narodowe i stary, ponad 300 letni dąb, uważany za najstarszy w Afryce. Jest tam także 18 wspaniałych ogrodów, w tym wspaniały ogród różany.
Znakomity rzeźbiarz polskiego pochodzenia Stanisław Trzebiński, przybyły do RPA z Kenii, stworzył centralny element wodny przedstawiający grecką boginię Afrodytę. Winnica przyciąga około 100 tys. turystów rocznie, korzysta z łagodnego klimatu z uwagi na bliskość Atlantyku i wysokość od 140 do 310 m n.p.m., ze stokami skierowanymi na północ do północnego zachodu oraz na południe do południowego wschodu. Mają wysoką zawartość gliny, skaliste północne zbocza mają doskonały drenaż i nadają się do odmian czerwonych, podczas gdy wyższe, płytsze gleby są mniej żyzne, ale dobrze osuszone i są lepsze dla odmian wczesnego dojrzewania.
Vergelegen jest jedną z najpiękniejszych farm winnych w Western Cape. Ponad 2200 ha przeznaczone jest na ochronę przyrody. Aby pomóc w monitorowaniu odzyskiwania ekosystemu, w Vergelegen oczyszcza się teren z obcej roślinności, przeprowadza miesięczne liczenie ptaków, identyfikuje dzikie kwiaty i za pomocą systemów kamer na podczerwień, monitoruje ruch zwierząt. Na terenie posiadłości pojawiły się liczne nowe gatunki roślin. tałtowaniu tej prestiżowej winnicy (pracował tam 10 lat). Konsultantem winnicy jest ►Michel Rolland. Piwnicę zaprojektowali paryscy architekci Patrick Dillon i Jean de Gastines, którzy wcześniej zaprojektowali winiarnię w Chateau Pichon Longueville Baron w Pauillac. Konstrukcja piwnicy umożliwia grawitacyjny przepływ wina, co dodatkowo poprawia ich jakość.




